تاریخ ایران (سرپرسی سایکس)

50,000تومان

سر پرسی سایکس

ترجمه فخر داعی گیلانی

كتاب حاضر كه «تاريخ ايران» نام دارد از مشهورترين تأليفات سرپرسى سايكس (1867-1945) از مشاهير خاورشناسان انگليسى است كه هنوز آفتاب زندگانى‌اش در آسمان دانش مى‌درخشد. ترجمه و انتشار اين كتاب، براى رفع نيازمندى دانشجويان كه به كتاب مكمل و جامعى در تاريخ ايران احتياج مبرم داشتند، از ديرباز خاصه از بعد از انتشار ترجمه كتاب تمدن‌العرب همواره نصب‌العين بوده و از بزرگترين آمال نگارنده شمرده مى‌شد و اينك بى‌نهايت خوشوقتم و خدا را شكر مى‌كنم كه اين آرمان ملى جامه عمل پوشيده يعنى ترجمه جلد اول آن از چاپ درآمده تقديم قارئين عظام مى‌شود. در اين‌جا ما قبل از هر بيان يا اظهارى به شرح احوال مؤلف پرداخته و اين مختصر را به نظر خوانندگان كتاب مى‌رسانيم.

در انبار موجود نمی باشد

توضیحات

 گزیده ای از کتاب تاریخ ایران (دو جلدی)

نگارنده با کمال جرأت ادعا مى‌کند که از نسل حاضر هیچ انگلیسى حتى هیچ اروپایى دیگرى بیشتر و بهتر از اینجانب به سیر و سیاحت نواحى شرقى و جنوبى ایران موفق نگردیده و از طرفى موقعیت و رتبه رسمى نویسنده بهترین وسیله براى ملاقات طبقات منوره اهالى و کسب اطلاعات عارى از خطا بوده است که خود این نعمت کمتر نصیب دیگر سیاحان خارجى مى‌شود

 در آغاز کتاب تاریخ ایران می خوانیم

 

مقدمه ناشر                 15

مقدمه مترجم              19

دیباچه مؤلف بر چاپ سوم کتاب                27

دیباچه مؤلف بر چاپ دوم کتاب                 29

دیباچه مؤلف بر چاپ اول           31

مقاله مقدماتى             33

فصل اول. وضع و ساختمان طبیعى و آب و هوا   47

موقع ایران 47 / حدود و ولایات 48 / تشکیل فلات ایران 51 / شباهت ایران به اسپانیا 53 / خشکسارى آسیاى مرکزى 54 / آب و هواى ایران 54 / بارندگى 55 / سرما و گرما 56 / باد 57 / آب و هواى ایران قدیم 58 / جمعیت ایران 60 / جبال فلات ایران 61 / رشته‌هاى شمالى 62 / رشته‌هاى جنوبى  63

فصل دوم. صحارى، رودخانه‌ها، نباتات، حیوانات و معدنیات ایران          65

لوت یا صحراى ایران 65 / رودخانه‌ها 68 / جیحون 69 / دریاچه‌ها 70 / خلیج‌فارس 71 / بحر خزر 73 / طرق ارتباط 76 / گل و گیاه 77 / حیوانات 79 / معادن  81

فصل سوم. جغرافیاى ایلام و بابل   84

آغاز تمدن 84 / ایلام منشاء قدیم‌ترین تمدن ایران 86 / تغییرات طبیعى ایلام و بابل از اوایل عهد تاریخ 86 / رودخانه بابل و ایلام 87 / فرات 87 / دجله 87 / کرخه 88 / آبدیز 88 / کارون 88 / لشکرکشى سناخریب 89 / نئارکوس و سفر دریا 90 / رودهاى بابل و ایلام در عصر حاضر 91 / مرزهاى ایلام  92 / شهرهاى قدیم و جدید ایلام 92 / حاصلخیزى طبیعى ایلام 94 / حدود بابل 94 / معنى سومر و آکد 94 / کشور کلده و بابل 95 / وصف بابل 95 / آب و هوا و نباتات و حیوانات آن کشور 95

فصل چهارم. ایلام و پایتخت آن شوش      97

تحقیقات جدید در مبادى تاریخ 97 / معنى ایلام 98 / سیاهان سکنه اولیه ایلام 99 / افسانه ممنن: 99 / طوایف مختلف ایلام 100 / انزان یا انشان 101 / زبان قدیم ایلام 101 / مذهب ایلام 102 / شوش پایتخت قدیم 103 / حفارى‌هاى لفتس 104 / مأموریت دیولافوا و دمرگان 104 / محلات چهارگانه شوش 104 / دوره قبل از تاریخ 105 / دوره عتیق 107 / ایلام در افسانه ژیلگام  107

فصل پنجم. ایلام، سومر و اکد در طلوع تاریخ      109

سومرى‌ها و سامى‌ها 109 / داستان اوانس 109 / زبان سومر 111 / مذهب سومر 111 / تأسیسات قدیم سومریان 113 / ان‌ناتوم پادشاه لگش 114 / فتوحات ان‌ناتوم بر ایلامى‌ها 115 / قدیم‌ترین نامه و ایلام 115 / ایلام و سلسله کیش 115 / دولت اکد 116 / لشکرکشى سارگن به ایلام 116 / تخته سنگ نرامسین 117 / دولت گوتى 117 / گودآ، پاتسى لگش 118 / طلوع سلسله سوم اور 118 / اداره ایلام به توسط دُنگى 119 / زوال سلسله سوم اور به‌واسطه ایلام 119 / تاراجِ ارخ به توسط کودورنان‌خوندى 119 / سلسله نى‌سین 120 / تأثیر تمدن سومرى  120

فصل ششم. ایلام و بابل    122

طلوع بابل 122 / نظرى به ماقبل 122 / اشکال مربوط ساختن سلسله‌هاى قدیم ایلامى با سلسله‌هاى سومر 123 / یک مقارنه تاریخى حتمى بین ایلام و بابلى‌ها 123 / غلبه ایلام و نتایج آن 124 / کدرلاعمر پادشاه ایلام 125 / انحطاط دولت ایلامى 125 / اولین سلسله بابل 125 / قوانین حمورابى 126 / سلسله دوم بابل 127 / سلسله‌هاى ایلامى معاصر با سلاطین بابل 127 / سلسله کسیت بابل 128 / اوضاع ایلام 128 / شوتروک ناخونتا پادشاه ایلام 129 / سلسله پاشه بابل 129 / صفحات دریایى و سلسله بازى‌ها 129 / کلدانیان  130

فصل هفتم. امپراطورى آشور و سقوط ایلام         131

طلوع آشور 131 / دولت قدیم آشور 132 / مهاجرت آرامیان 133 / دولت میانى آشورى 133 / دولت جدید آشور 134 / سارگن دوم 135 / جنگ اول بین آشور و ایلام 135 / سناخریب 136 / جنگ‌هاى سِناخریب با ایلام 137 / تسخیر و غارت بابل 138 / اسر هدون از سال 681 تا سال 669 قبل از میلاد و روابط او با ایلام 138 / فتح مصر در سال 670 قبل از میلاد 138 / آشور بانیپال 138 / جنگ اول بابل با ایلام 139 / جنگ توللیز 659 قبل از میلاد 139 / انقلاب شوش 140 / آئین فیروزى آشور 140 / طغیان بابل 141 / جنگ دوم با ایلام 141 / تسخیر بابل 142 / جنگ بابل با ایلام 142 / تسخیر و غارت شوش 142 / برگرداندن مجسمه «نه نه» به ارخ 143 / محو شدن ایلام  143

فصل هشتم. آریان‌هاى ایران ــ اصل و منشاء و روایات آن‌ها        145

اختلاف مابین اراضى پست و نواحى مرتفع ایران 145 / استیلاى آریان در اراضى مرتفع 145 / مسئله آریان 145 / سرزمین اصلى آریان‌ها 146 / روایات آریان‌هاى ایران 146 / ورود طوایف آریان‌ها به ایران 148 / تاریخ این مهاجرت‌ها 148 / قوم ماد و سکنه قدیم 149 / افسانه‌هاى آریانى  150

فصل نهم. کیش مادى‌ها و پارسى‌ها         152

اشتراک مذهبى طوایف آریانى ایران و هندوستان 152 / افسانه‌هاى هندى ایرانى یما یا جمشید 153 / زردشت پیغمبر ایران 154 / گشتاسب اولین پادشاهى که ایمان آورده 155 / تاریخ ولادت و وفات زردشت 155 / اوستا 155 / اورمزد خداى مطلق 157 / اهریمن یعنى خالق شر 158 / اصول ثلاثه مذهب زردشتى 158 / تأثیرات تورانیان بر مذهب زردشتى 161 / استعمال برسم 161 / عقیده به معاد 162 / بهشت پارسیان 163 / تأثیر مذهب زردشتى بر مذهب یهود 164 / خلاصه احوال  165

فصل دهم. طلوع ماد و سقوط آشور        166

وصف ماد 166 / اسبان نیسا 167 / لشکرکشى تیگلات پیلسر اول 167 / لشکرکشى‌هاى شلمانسر 168 / لشکرکشى اداد نیرارى سوم 168 / جنگ‌هاى تیگلات پیلسر چهارم 169 / به اسیرى بردن سارگن دوم بنى‌اسرائیل را به ماد 169 / لشکرکشى اسر هدون در سال 674 قبل از میلاد 170 / روایت مادى‌ها 171 / دیوکس مؤسس سلسله سلطنتى ماد 171 / اکباتان پایتخت ماد 171 / زبان ماد 173 / سناخریب و ماد 173 / اتساع ماد 173 / استیلاى ماد بر پارسیان 174 / سال‌هاى اخیر آشور بانیپال 174 / حمله اول مادى‌ها 174 / جلوس کیاکسار 175 / محاصره اول نینوا 175 / تاخت و تاز سیت‌ها 175 / محاصره دوم نینوا 176 / سقوط نینوا 176 / قضاوت تاریخ درباره آشور  177

فصل یازدهم. ماد و بابل و لیدیه    178

اوضاع دنیاى قدیم بعد از سقوط نینوا 178 / وضعیت ماد 178 / سلطنت جدید بابل 178 / لشکرکشى نخو دوم 179 / غلبه نبو کدنضر بر نخو دوم 179 / حدایق معلقه بابل 179 / جنگ‌هاى کیاکسار 180 / دولت لیدیه 181/ سلسله مرمناد 181 / اختراع سکه 182 / جنگ بین لیدیه و ماد 183 / جنگ کسوف سال 585 قبل از میلاد 183 / فوت کیاکسار 183 / آستیاگس آخرین پادشاه ماد 184 / تجمل و جلال دربار ماد 184 / شکست آستیاگس به دست کوروش کبیر 184 / آخرین سلاطین دولت جدید بابل  184

فصل دوازدهم. عصر پهلوانى ایران         186

کیفیت افسانه تاریخ قدیم ایران 186 / سلسله پیشدادى 187 / جمشید و ضحاک 187 / فریدون و کاوه 188 / سه پسر فریدون 188 / سام و زال و رودابه 188 / رستم پهلوان 189 / سلسله کیانیان 189 /

کیکاوس و مطابقتش از جهتى با کیاکسار 190 / سهراب و رستم: 190 / سیاوش و کیخسرو 190 / کیخسرو کوروش کبیر نیست 190 / لهراسب و گشتاسب 191 / اسفندیار 191 / بهمن یا اردشیر دراز دست 191 / انتهاى عصر پهلوانى  191

فصل سیزدهم. طلوع دولت پارس   192

ترتیبات قدیم پارسیان 192 / طلوع کوروش کبیر بنا به قول هرودوت 193 / مصیبت هارپاگوس  194 / معلومات جدید در باب تاریخ ایران 195 / هخامنش مؤسس خاندان سلطنتى 195 / دو شعبه سلاطین هخامنشى 195 / مغلوب شدن آستیاگس به دست کوروش 196 / کوروش پادشاه انشان سلطان پارس مى‌شود 196 / کرزوس پادشاه لیدیه 197 / نبردهاى ایران و لیدیه 198 / تسخیر سارد در سال 546 قبل از میلاد 199 / موقع جغرافیایى یونان 200 / ترقیات جدید که در معرفت تاریخ یونان حاصل شده است 201 / هجوم طوایف آریان به یونان 201 / مستعمرات یونانى در آسیاى صغیر 202 / مقهور شدن یونانیان به دست ایرانیان 202 / جنگ‌هاى شرقى کوروش 203 / تسلیم بابل 203 / اقوال مبتنى بر روایات 205 / سال‌هاى اخیر کوروش 206 / اعاده یهود به وطن 206 / وفات کوروش 207 / خصایل کوروش  207

فصل چهاردهم. اوج ترقى دولت ایران       209

جلوس کمبوجیه 209 / مرگ بردیا 210 / جنگ مصر 210 / جنگ پلوزیوم 211 / انتحار کمبوجیه 211 / گوماتا که یونانى‌ها او را سمردیس کاذب نامیده‌اند 212 / قتل گوماتا 212 / جلوس داریوش 213 / طغیان‌هاى هشت‌گانه 213 / انتظامات داریوش 214 / تقسیم کشور به چندین استان یا والى‌نشین 215 / راه شاهى 218 / اهتمام داریوش در بسط و توسعه کشور 218 / مقصود داریوش از جنگ با سیت‌ها 219 / ترتیب لشکرکشى در سال 512 قبل از میلاد 220 / الحاق طراس و انقیاد مقدونیه 222 / لشکرکشى به هند 222 / خلاصه  223

فصل پانزدهم. احوال ایرانیان قدیم و عادات و زبان معمارى آن‌ها   224

مردانگى ایرانیان 224 / عادات و رسوم 225 / مهمان‌نواز و کریم و بخشنده و نظربلند بوده‌اند 225 / قوانین 226 / موقع زنان 226 / پادشاه و دربار او 227 / زبان ایرانیان قدیم 231 / کتیبه‌هاى بیستون که به سه زبان است 231 / خرابه‌هاى پاسارگاد 233 / پرسپلیس 235 / مقابر سنگى 238 / کاشى‌کارى مینایى و غیره 239 / کارهاى زرگرى هخامنشى 240 / آلات و ادوات مفرغى خینمان 241 / خلاصه  241

فصل شانزدهم. ایران و یونان در زمان سلطنت داریوش    243

نتایج مخاطرات 243 / رعایاى یونانى ایران 243 / روابط بین یونان و آسیاى صغیر 244 / اوضاع یونان 244 / طغیان یونانیان 245 / جنگ لاد و سقوط میلت 247 / لشکرکشى مردونیه به طراس  247 / لشکرکشى براى گوشمالى آتن و ارتریا 248 / انهدام ارتریا 248 / جنگ ماراتن 249 / شورش مصر 251 / وفات داریوش 251 / خصایل داریوش  252

فصل هفدهم. دفع پارسى‌ها از یونان         253

جلوس خشایارشا 253 / دفع شورش مصر 254 / طغیان بابل 254 / تشکیل قشون بزرگ ایران و عده آن 254 / حرکت قشون عظیم 257 / مدافعه در ترموپیل 258 / زدوخوردهاى دریایى در آرتى میزیوم 259 / پیشرفت قشون پارس و تسخیر آتن 261 / جنگ سالامیس سال 480 قبل از میلاد 261 / مراجعت خشایارشا 264 / مهاجمه کارتاژیان بر سیسیل 26 / جنگ‌هاى مردونیه 265 / جنگ پلاته 266 / جنگ میکال 268 / تسخیر سس‌تس 268 / نتایج آخرین عمل  269

فصل هجدهم. احوال دولت پارس بعد از طرد شدن از یونان          271

خشایارشا بعد از مراجعت از یونان 271 / تاخت و تازهاى یونانى‌ها در آسیاى صغیر و جنگ اوریمدن 271 / قتل خشایارشا 272 / خصال خشایارشا 272 / جلوس ارتاکسرک‌سس اول (اردشیر دراز دست) 272 / طغیان هیستاسپ (ویشتاسپ) 273 / شورش مصر 273 / صلح کالیاس 275 / مقایسه ایران و یونان با اسپانیا و انگلستان 276 / طغیان مگابیز 276 / دوره اغتشاش 277 / پادشاهى داریوش نتوس 277 / تیسافرن و اتحاد با اسپارت 412 قبل میلاد 278 / داستان ترى‌تخم  278

فصل نوزدهم. انحطاط دولت پارس           279

کوروش کوچک 279 / روابط کوروش با اسپارت 279 / جلوس اردشیر من‌مون (تیزهوش) 280 / لشکرکشى کوروش به بابل 280 / جنگ کوناکسا 282 / بازگشت ده‌هزار نفرى 284 / ایران و یونان بعد از واقعه کوناکسا 285 / مصالحه انتالسیداس 286 / جنگ‌هاى مصر 287 / لشکرکشى به طرف کادوسیان 289 / اواخر ایام سلطنت اردشیر ممنون 289 / جلوس اردشیر سوم 290 / تسخیر صیدا و انقیاد مصر 291 / قتل اردشیر 292 / جلوس داریوش کدمان  293

فصل بیستم. طلوع دولت مقدونیه تحت سلطنت فیلیپ و اسکندر     294

جغرافیاى مقدونیه 294 / سکنه مقدونیه 295 / تاریخ قدیم مقدونیه 296 / حسن اداره فیلیپ 297 / جنگ خرونه 298 / انتخاب فیلیپ به سردارى کل یونان 298 / المپیاس 299 / قتل فیلیپ 336 قبل از میلاد 299 / شهرت فوق‌العاده اسکندر کبیر 300 / افسانه‌هاى اسکندر 301 / دوره جوانى و جلوس اسکندر 301 / شناختن یونان اسکندر را به سلطنت 303 / انهدام تب  303

فصل بیست‌ویکم. جنگ‌هاى گرانیک و ایسوس        305

اوضاع قبل از جنگ بزرگ 305 / حرکت قشون 307 / جنگ گرانیک 308 / تسلیم شدن سارد 309 / نبردهاى کاریه، لیکیه، پامفلیه، پى‌سیدیه و فریگیه 310 / فوت ممنن 312 / جنگ ایسوس 312 / محاصره و تصرف صور 316 / الحاق مصر  318

فصل بیست‌ودوم. خط سیر اسکندر کبیر تا مرگ داریوش    319

جنگ اربیل 319 / نتیجه جنگ اربیل 322 / تصرف بابل و شوش 323 / تصرف پرسپلیس و پاسارگاد 324 / تصرف اکباتان 326 / تعاقب داریوش و مرگ او  326

فصل بیست‌وسوم. حد کشورگشایى           329

تسخیر هیرکانیا، پارت، اریا (هرات) 329 / الحاق سیستان و عزیمت به هیلمند 331 / گذشتن از هندوکش و الحاق 332 / دستگیرى بسوس 333 / پیش رفتن اسکندر به طرف جیحون یا سرداریا  333 / اولین مصیبت و آسیب مقدونى‌ها 334 / تسخیر کوه سغدى‌ها 334 / حمله به هند 335 / نیسا، شهرى که دیونیسوس آن را بنا نمود 336 / عبور از رود سند 336 / جنگ با پروس 326 قبل از میلاد 336 / پایان فتوحات  339

فصل بیست‌وچهارم. مرگ اسکندر کبیر و نیز کارها و صفات او       341

رفتن به اقیانوس هند 341 / حرکت از رود سند به شوش 342 / مسافرت به بابل 345 / مرگ اسکندر کبیر 346 / تحقیق و موشکافى در اصطلاح یونانى و یونانیت 346 / مقایسه بین یونانى و امپراطورى بریتانیا 347 / نتایج و ثمرات یونانیت یا اصطلاح یونانى 348 / کارها و خصایل اسکندر بزرگ  349

فصل بیست‌وپنجم. جدال و جنگ بین جانشینان       351

مسئله وراثت و جانشینى 351 / مرگ پردیکاس 352 / طلوع سلوکس 353 / جنگ براى تحصیل تفوق و اقتدار 354 / انتى‌گون و اومن 354 / تفوق آنتى‌گون بعد از مرگ اومن 355 / انهدام خانواده اسکندر کبیر 356 / سلوکس دوباره بابل را تصرف مى‌کند 357 / حمله دمتریوس به بابل 358 / تشکیل دولت سلوکى 358 / آنتى‌گون و بطلمیوس 359 / جنگ اپسوس 359 / حالات دمتریوس پولیورستس پس از جنگ اپسوس 360 / جلوس بر تخت سلطنت مقدونیه 361 / اسیر شدن و مردن او 362 / شکست و مرگ لیزیماک 362 / کشته شدن سلوکس نیکاتور  363

فصل بیست‌وششم. دولت سلوکى تا ظهور پارتى‌ها   364

جلوس آنتیوخوس (سوتر) 364 / هجوم گالى‌ها و مرگ کرائونوس 364 / شکست گالى‌ها از آنتیوخوس اول 365 / تقسیم کشورهاى اسکندر بعد از هجوم گالى‌ها 365 / مرگ آنتیوخوس سوتر 367 / آنتیوخوس تئوس 367 / قیام باختر 368 / جنگ سوم سوریه و حمله به سوریه و ایران 368 / جنگ انسیرا 369 / جنگ سلکوس دوم با پارتى‌ها 370 / آتالوس پادشاه پرگام و آنتیوخوس هیراکس 370 / سلکوس سوم 371 / اختتام یک عصر بزرگ 371 / ایران در تحت حکومت مقدونیه 372 / شهرهاى یونانى در امپراطورى ایران  374

فصل بیست‌وهفتم. قیام پارتى‌ها و ظهور روم در آسیا        376

پارت اصلى 376 / منابع تاریخ پارتى یا اشکانى 377 / خاندان اشکانى 378 / پیدایش خاندان اشکانى 379 / حالات اشک اول 379 / هیکاتم پیلس پایتخت 380 / تسخیر هیرکانیا به دست اشک دوم 381 / اشک دوم و سلکوس دوم 381 / دارا پایتخت جدید پارتى‌ها 381 / اوایل حالات آنتیوخوس بزرگ 382 / اشک سوم و آنتیوخوس کبیر 384 / عزیمت آنتیوخوس به باختر و کرمان و پنجاب 385 / نخستین ارتباط بین ایران و روم 386 / جنگ اول مقدونیا 387 / تاراج مصر به دست فیلیپ پنجم و آنتیوخوس بزرگ 388 / جنگ دوم مقدونیا 389 / آنتیوخوس کبیر و دولت روم 390 / جنگ ماگنسیا 392 / صلح اپامه 395 / دولت پارت تا زمان سلطنت مهرداد اول 396 / دولت باختر 396 / خلاصه  397

فصل بیست‌وهشتم. توسعه پارت و انحطاط خاندان سلوکى   399

خاندان سلوکى 399 / جلوس آنتیوخوس اپیفان 400 / جنگ پیدنه 400 / تخلیه مصر از طرف آنتیوخوس 401 / جنگ‌هاى آنتیوخوس در مشرق و مرگ او 401 / آنتیوخوس اپیفان و یهودان 402 / دمتریوس منجى 403 / فتوحات مهرداد اول پادشاه پارت 404 / خاندان سلکوس 405 / مهرداد اول و دمتریوس دوم 406 / مرگ مهرداد اول 407 / آنتیوخوس هفتم ملقب به سى‌ده 407 / آنتیوخوس سى‌ده و فرهاد دوم 407 / زوال خاندان سلکوس 409 / مقام خاندان سلوکى در تاریخ  409

فصل بیست‌ونهم. دولت پارت و روم و پنت            411

خطر طوایف صحرانورد 411 / فتوحات طوایف صحرانشین در پارت 413 / مهرداد دوم 413 / پارت و ارمنستان 413 / توسعه روم 414 / تشکیل سلطنت مهرداد ششم پادشاه پنت 416 / ابتداى روابط مابین پارت و روم 417 / نخستین ارتباط چین با ایران 418 / یک عصر تاریک در تاریخ پارتى‌ها  420 / مهرداد ششم و روم 420 / عملیات پمپى در مشرق 422 / پمپى و فرهاد سوم پادشاه پارت 425 / هلاک مهرداد ششم به دست خود 426 / نتایج جنگ‌هاى پمپى  426

فصل سى‌ام. پارت و روم ــ اولین آزمایش قدرت    428

امور داخلى پارت 428 / تعیین کراسوس به حکمرانى سوریه 429 / طرح حمله به پارت 429 / ترتیب و انتظامات جنگى ارد 431 / در مقایسه مابین قشون پارت و روم 431 / جنگ کاره یا حران 432 / حمله پارتى‌ها به سوریه  436

فصل سى‌ویکم. دومین آزمایش قدرت        438

جنگ داخلى بین سزار و پمپى 438 / قیصر و شرق نزدیک 439 / سوابق حالات مارک آنتونى 440 / حمله پارت تحت فرمان پاکروس و لابینوس 441 / صلح براندیزیوم 443 / فتوحات ونتیدیوس 44 / شکست و مرگ پاکروس 443 / مرگ ارد 444 / عزیمت آنتونى به جنگ پارت 444 / جنگ او در ارمنستان 447 / فرهاد چهارم و تیرداد 448 / پس دادن بیرق‌هاى روم 449 / پایان دومین آزمایش قدرت  449

فصل سى‌ودوم. تشکیلات دولت پارت و مذهب و معمارى آن          450

تشکیلات دولت پارت (اشکانى) 450 / وضع شاه 451 / ارتش 452 / دربار 453 / وضع زنان 454 / زندگانى پارتى‌ها 454 / لباس 455 / قوانین و رسوم 455 / مذهب 456 / ادبیات 457 / معمارى و پیشه و هنر 458 / مسکوکات  459

فصل سى‌وسوم. نزاع و جدال بر سر ارمنستان      461

مسئله ارمنستان 461 / قتل فرهاد چهارم 2 قبل از میلاد و معاهده با روم 1 بعد از میلاد 462 / فرهاد کوچک، ونن، اردوان سوم 462 / روم، پارت، ارمنستان 463 / تغییر وضعیات اردوان سوم 464 / صلح با روم 464 / وردان و گودرز 465 / کشمکش و جنگ بر سر ارمنستان 465 / بلاش و نرو 466 / نصب تیرداد به سلطنت به دست نرو 468 / دوره تاریک در تاریخ پارت 468

فصل سى‌وچهارم. انحطاط و سقوط پارت    470

اوج امپراطورى روم 470 / تراژان و ارمنستان 470 / فتح بین‌النهرین 472 / عقب‌نشینى تراژان 472 / تخلیه ارمنستان و بین‌النهرین به‌واسطه هادریان 473 / هجوم و غارت طایفه آلانى 473 / حمله بلاش سوم به سوریه 473 / جنگ‌هاى اویدیوس کاسیوس 474 / جنگ‌هاى سوروس در شرق 474 / اردوان و بلاش آخرین پادشاه پارت 476 / خدعه و خیانت کاراکالا 477 / آخرین جنگ مابین پارت و روم 477 / انقراض دولت پارت 478 / پرستش میترا در اروپا 479 / خلاصه  482

فصل سى‌وپنجم. طلوع سلسله ساسانى       483

نسبت شاهان ساسانى 483 / ظهور اردشیر 485 / اردوان و اردشیر 486 / جنگ هرمز 486 / جنگ‌هاى مشرقى اردشیر 487 / اردشیر و سوروس اسکندر 487 / جنگ اردشیر با ارمنستان 489 / اردشیر یا زنده‌کننده دیانت زردشت 490 / کارهاى بزرگ و خصال اردشیر  491

فصل سى‌وششم. شاپور اول اسیرکننده والرین       492

جلوس شاپور اول 492 / شورش ارمنستان و هاترا (الحضر) 493 / اولین میدان جنگ در مقابل 493 / جنگ دوم ــ مرحله اول 494 / اسارت والرین 494 / مرحله دوم جنگ 495 / شاپور و اذینه پادشاه پالمیر یا تدمر 496 / زنوبیا 497 / کارهاى شاپور در موقع صلح 498 / مانى‌ها 499 / فوت شاپور اول 501 / هرمز و بهرام اول 501 / سلطنت و لشکرکشى بهرام دوم 502 / حمله و جنگ کاروس 503 / تصرف ارمنستان توسط تیرداد 504 / جنگ نرسى با روم 504 / شکست نرسى و واگذارى پنج ولایت ایران به روم  505

فصل سى‌وهفتم. شاپور بزرگ       507

پیدایش شاپور دوم 507 / اوایل سن و محاربات اولیه 507 / اولین جنگ با روم 508 / تعقیب و آزار سخت مسیحیان 510 / محاربات شرقى شاپور 512 / قرارداد بین ارمنستان و روم 512 / جنگ دوم با روم تا مرگ کنستانتیوس 513 / بسیج ژولین 515 / عقب‌نشینى و مرگ ژولین 519 / رد شدن پنج ولایت و نصیبین به شاپور 521 / سیاست ایران و روم در ارمنستان و ایبرى 522 / انعقاد عهد صلح بین روم و ایران 524 / مرگ شاپور  525

فصل سى‌وهشتم. جنگ با هیاطله (هون‌هاى سفید)            526

اردشیر دوم و شاپور سوم 526 / تجزیه ارمنستان 526 / بهرام چهارم 527 / یزدگرد گنه‌کار 528 / رویه یزدگرد نسبت به مسیحیان 528 / افسانه عجیب مرگ یزدگرد 530 / جانشینى بهرام گور به قهر و غلبه 530 / لشکرکشى بر ضد روم 531 / صلح با روم 532 / اعلان استقلال کلیساى شرقى 532 / تبدیل ارمنستان ایران به والى‌نشین 533 / ظهور هیاطله 533 / لشکرکشى بهرام گور بر ضد هون‌هاى سفید 534 / بهرام گور شکارچى ماهر و زبردست 535 / کارها و خصال بهرام گور 535 / یزدگرد دوم و لشکرکشى او بر ضد روم و هیاطله 535 / شکنجه و عذاب اهالى ارمنستان و بین‌النهرین به امر یزدگرد 536 / غصب سلطنت توسط هرمز و برانداختن او به دست فیروز 536 / اولین مصاف فیروز با هون‌هاى سفید 537 / شورش ارمنستان 538 / شکست فیروز از هون‌هاى سفید و مرگ او 538 / ایران خراج‌گذار هون‌هاى سفید 538 / قرارداد با ارمنستان 539 / مباحثات بین مسیحیان ایران در اصول عقاید  539

فصل سى‌ونهم. مغلوب شدن هون‌هاى سفید

جلوس قباد 542 / لشکرکشى بر علیه قوم خزر 542 / ظهور مزدک 543 / خلع قباد و حبس او 543 / سلطنت ثانوى قباد 543 / جنگ اول او با روم (بیزانس) 544 / آخرین جنگ با هیاطله 545 / قتل‌عام مزدکیان 545 / شورش در ایبرى 545 / جنگ دوم با روم (بیزانس) 546 / اهمیت سلطنت قباد 549 / ارتباط بین چین و ایران در دوره ساسانیان  549

فصل چهلم. نوشیروان عادل        552

جلوس بلامعارض نوشیروان 552 / اعدام مزدک و قتل‌عام پیروان او 553 / صلح با روم 553 / پیشرفت‌هاى روم در افریقا و ایتالیا 553 / گرفتن انتاکیه و غارت آن به دست نوشیروان 554 / جنگ در لازیکا 555 / دومین صلح با روم 558 / ظهور ترکان 558 / مطیع کردن هیاطله 559 / جنگ عربستان 559 / جنگ با اتراک 560 / جنگ سوم با روم 561 / خصایل نوشیروان و کارهاى او 563 / بزرگمهر  566

فصل چهل‌ویکم. تشکیلات، زبان و معمارى در دوره سلسله ساسانى          567

اداره دولت ساسانى 567 / مالیات ارضى 568 / پیشرفت در آبیارى و وسایل ارتباط 569 / آرتش 569 / شاه و دربار 572 / زبان پهلوى 574 / کتیبه‌هاى پهلوى روى تخت سنگ 575 / ادبیات پهلوى 575 / نمونه معمارى ساسانى 576 / خصایص عمده معمارى ساسانى 576 / کاخ فیروزآباد 577 / طاق کسرى 577 / کاخ خسرو در قصر شیرین 578 / کاخ ماشیتا 579 / نقوش برجسته در نقش رستم 579 / مجلس شکار خسروپرویز 581 / زرگرى ساسانیان یا کارهاى آن‌ها در نقره‌آلات 582 / مجسمه شاپور اول 583 / اظهار نظر در معمارى و هنرهاى زیباى ساسانى  583

فصل چهل‌ودوم. خسروپرویز و هراکلیوس (هرقل)           585

ادامه جنگ با روم از طرف هرمزداس چهارم 585 / هجوم ترکان به ایران و شکست آن‌ها: جنگ در (بین‌النهرین) 587 / جنگ لازیکا 587 / عصیان بهرام چوبین و قتل هرمز 588 / سلطنت خسروپرویز 588 / شکست و فرار خسرو به طرف بین‌النهرین 588 / برگشت خسرو با سپاه روم و سلطنت ثانى او 589 / جنگ با روم 590 / جنگ ذوقار 591 / جلوس هرقل 592 / غارت انتاکیه و گرفتن اورشلیم به توسط پرویز 593 / سقوط کالسدون 593 / اوضاع یاس‌آور امپراطورى روم 594 / جنگ‌هاى معروف هرقل 594 / غلبه بر شهربراز 595 / فرار پادشاه بزرگ 595 / غافلگیر شدن شهربراز 596 / شکست شهربراز در ساراس 596 / محاصره قسطنطنیه و شکست شاهین براز 597 / به غارت رفتن دستگرد و فرار خسروپرویز 597 / خلع و قتل خسروپرویز 598 / خصال خسروپرویز 598 / ترقى مذهب مسیح در دوره آخرین پادشاهان ساسانى 599

فصل چهل‌وسوم. سقوط امپراطورى ایران به دست اعراب   601

سلطنت قباد دوم و صلح او با روم 601 / کشتن تمام برادران خود و مرگ او 602 / غصب سلطنت از طرف شهربزاز و مرگ او 602 / دوره هرج و مرج 603 / جلوس یزدگرد سوم 603 / لشکرکشى خالد بر علیه نواحى غربى امپراطورى ایران 603 / جنگ‌هاى مثنى 606 / جمع‌آورى سپاه عظیم براى جنگ با ایران 608 / هیئت اعزامى به نزد یزدگرد 609 / جنگ قادسیه 609 / تصرف مداین 611 / جنگ جلولا 612 / الحاق بین‌النهرین و تصرف ابله 613 / لشکرکشى از بحرین و شکست 614 / فتح خوزستان و تصرف شوشتر 614 / جنگ نهاوند 615 / تسخیر ولایات ایران 616 / مرگ یزدگرد سوم  617

فصل چهل‌وچهارم. شرح احوال (حضرت) محمد در مکه     619

سرزمین عربستان 619 / اهمیت مکه 620 / مذهب قدیم اعراب 621 / کعبه 622 / اجداد پیغمبر  622 / اوضاع سیاسى عربستان پیش از ولادت پیغمبر و نیز پس از ولادت 624 / ایام کودکى و دوره جوانى تا سن کمال محمد 626 / نزول وحى به‌وسیله جبرئیل 628 / اشتغال به امر نبوت 629 / جلاى وطن موقتى به طرف حبشه  629

فصل چهل‌وپنجم. هجرت به مدینه و استحکام دین اسلام      631

هجرت یا جلاى وطن به مدینه 631 / بناء اولین مسجد در مدینه 632 / مخالفت با یهود 633 / جنگ بدر سال 2 هجرى و اخراج بنى‌قینقاع 633 / واقعه احد سال سوم هجرى و اخراج بنى نضیر 635 / محاصره مدینه و قتل‌عام بنى قریظه 635 / صلح حدیبیه 636 / اعزام نماینده به دربار سلاطین 636 / فتح خیبر 636 / انجام وظایف حج 637 / جنگ موته 637 / فتح مکه 637 / آخرین لشکرکشى پیغمبر 638 / آخرین احکام پیغمبر 638 / رحلت پیغمبر 639 / سیرت و اخلاق 639 / قرآن  642

فصل چهل‌وششم. اسلام تحت خلفاى چهارگانه اول   645

عصر خلافت 645 / نسب‌نامه قریش 646 / انتخاب ابوبکر به خلافت 647 / شورش 647 / جنگ یرموک 648 / وفات ابوبکر و خلافت عمر 650 / تصرف دمشق 650 / تصرف انتاکیه و تسلیم شدن بیت‌المقدس 651 / فتح مصر 651 / قتل عمر 652 / خلافت عثمان 652 / توسعه اسلام در سمت غرب 653 / لشکرکشى به ایران 653 / قتل عثمان 654 / خلافت على‌بن ابیطالب 654 / معاویه فرماندار شام 654 / اعلان جنگ بر علیه معاویه از طرف على‌بن ابیطالب 655 / جنگ جمل 655 / جنگ صفین 656 / حکمین 656 / خوارج 657 / سال‌هاى آخر خلافت على 657 / شهادت وى 658 / خصایل و صفات على‌بن ابیطالب 658 / حالت ایران  659

فصل چهل‌وهفتم. فاجعه کربلا        661

خلافت حسن‌بن على و کناره‌گیرى او 661 / وصایاى معاویه به یزید در مرض موت 662 / دعوت حسین‌بن على (ع) به کوفه 662 / حرکت به کوفه 663 / واقعه مولمه عاشورا 664 / حرکت اهل بیت به شام و از شام به مدینه 665 / تعزیه 665 / بنیاد تاریخى فرقه شیعه 666 / اساس و اصول مذهبى شیعه  666

فصل چهل‌وهشتم. ایران یکى از ایالات خلافت اموى           669

سلسله اموى 669 / استحکام سلطنت معاویه پس از تبعیت زیاد 669 / ترقى مسلمین از سمت مشرق 670 / موفقیت‌هاى شایان و شکست معاویه 671 / ولایت‌عهد یزید و خلافت او 671 / طغیان ابن زبیر 672 / جنگ بخارا 672 / جنگ قبایلى بدوى‌هاى شمالى و جنوبى 672 / نزاع و اختلاف بر سر خلافت 673 / قتل‌عام دشمنان حسین‌بن على 673 / خروج ازارقه 674 / خروج ابن اشعث 674 / طغیان موسى‌بن خزیم 675 / مرگ و خصایل عبدالملک 675 / محاربات در آسیاى مرکزى 675 / پیشرفت به طرف رود سند 676 / موفقیت‌هاى شایان ولید 676 / محاربات یزید در گرگان و طبرستان 677 / دومین کوشش براى فتح قسطنطنیه 678 / خراسان تحت خلافت عمر دوم (عمربن عبدالعزیز) 678 / خلافت یزید دوم 679 / تبلیغ عباسیان 679 / خروج زیدبن حسین 680 / خلافت هشام و جنگ تور 680 / ولید دوم و یزید سوم 680 / خروج عبدالله معاویه 680 / برافراشته شدن پرچم سیاه عباسیان در خراسان 681 / جنگ زاب بزرگ 682 / حالت ایران تحت خلفاى بنى‌امیه  683

فصل چهل‌ونهم. تفوق ایرانى در آغاز دوره عباسى           684

خاتمه یافتن وحدت مسلمانان 684 / جلوس ابوالعباس به خلافت 685 / قتل‌عام بنى‌امیه 685 / خلافت ابوالعباس و مرگ او 686 / ابوجعفر منصور 686 / قتل ابومسلم 686 / نائره انقلاب در ایران 687 / طایفه راوندیان 688 / خروج اولاد حسن‌بن على 688 / بناء شهر بغداد 688 / قیام در هرات 689 / نفوذ ایرانیان در زمان خلافت منصور 689 / مهدى 689 / پیغمبر برقع‌پوش خراسان 690 / هادى  690

مقدمه ناشر

 

 

 

سر پرسى سایکس در 1867 در یورکشایر به‌دنیا آمد. ده‌ساله بود که نام سر ساموئل بیکر، کاشف بزرگ افریقا، و شرح سفرهایش را شنید. قوه تخلیش تحریک شد و تصمیم گرفت همان حرفه را برگزیند. در 1882 در شهر راگبى به مدرسه رفت و پس از گذراندن دوره دانشکده افسرى سندهرست به هنگ سوار نظام در هند پیوست. در آنجا بیشتر اوقات فراغت خود را به اکتشاف در کوه‌هاى کشمیر و لاداخ مى‌گذراند. به‌زودى فعالیت‌هایش توجه اداره اطلاعات ارتش را جلب کرد و او را با لباس مبدل به مأموریتى در ترکستانِ روسیه فرستادند. سایکس به «بازى بزرگ توسعه‌طلبى امپراتورى بریتانیا» پیوسته بود.

پس از آن به دستور حکومت انگلیسى هند که نگران پیشروى روس‌ها در آسیاى مرکزى بود، یک‌رشته سفرهاى اکتشافى در بى‌آب و علف‌ترین نقاط مشرق‌زمین انجام داد. بعد مأمور تأسیس کنسولگرى در شهر کرمان شد که پایگاه دیده‌بانى در برابر حرکت روس‌ها به‌سوى جنوب به‌شمار مى‌رفت. ده سال بعد را در کرمان با خواهر و همسرش زندگى کرد و به کسب اطلاعات زیادى درباره مردم، زبان، تاریخ، جغرافیا، مذهب، باستان‌شناسى و آداب و رسوم ایران پرداخت و در میان اهالى محلى دوستان زیادى براى خود دست‌وپا کرد. اما جاى شگفتى اینکه او به‌ظاهر بدون دریافت حقوق این مدت را به‌سر کرد.

در 1905 میلادى سایکس را براى تحویل گرفتن سرکنسولگرى مشهد فرستادند که چون به مرز روسیه نزدیک بود، مهمترین پایگاه انگلیسى در ایران به‌حساب مى‌آمد و براى جمع‌آورى اطلاعات در باب فعالیت‌هاى نظامى روسیه جنبه حیاتى داشت.
سایکس هشت سال در مشهد بود، دورانى که او شاهد قرارداد 1907 میان روسیه و انگلیس بود که ایران را به منطقه نفوذ و قدرت بزرگ آن روز جهان تقسیم مى‌کرد. سایکس با زیرکى، مهارت، کاردانى و حوصله روابط خود را با حکومت محلى ایران افزایش داد و مقاومت آن را در برابر تلاش روس‌ها براى تبدیل شمال ایران به یک ایالت روسى و تخته پرش به درون هند افزایش داد.

در 1915 سایکس براى مأموریتى به ترکستان چین رفت تا در غیاب سر جورج مکارتنى نامدار که از 1898 همراه با همسرش در آنجا به‌سر مى‌برد، به‌عنوان کنسول خدمت کند. سایکس همراه خواهرش، اِلا، سوار بر اسب و گاوهاى نر تبتى کوه‌هاى پامیر را کشف و نقشه‌بردارى کرد و عکس‌هاى جالبى گرفت.

با آغاز جنگ جهانى اول دشمن تغییر کرد. اکنون انگلستان و روسیه در برابر آلمان، اتریش و ترکیه متحد شده بودند و هدفى مشترک داشتند. در 1915 جاسوسان آلمانى به رهبرى ویلهلم واسموس عشایر جنوب ایران را برضد حضور انگلستان در ایران برانگیختند و چاه‌هاى نفت را که نیروى دریایى سلطنتى به آن وابستگى داشت مورد تهدید قرار دادند. در همان حال آلمانى‌ها توطئه مى‌کردند که علیه سلطه انگلستان در هند میان مسلمانان آن کشور شورش برپا کنند و جاسوسانى از طریق ایران و افغانستان به هند مى‌فرستادند و بر آتش اختلاف دامن مى‌زدند. تقریبآ تمام سربازان انگلیسى در جبهه غرب و بین‌النهرین درگیر بوده و هیچ نیرویى براى مقابله با این خطر در دسترس نبود. سایکس با همراهى عده‌اى سرباز هندى به ایران فرستاده شد تا دست به تشکیل نیرویى مرکب از سربازان محلى بزند که با نام تفنگداران جنوب ایران یا پلیس جنوب شهرت یافت. این کار ناراحتى شدیدى میان ملیون ایرانى ایجاد کرد، ولى علیرغم مخالفت دولت ایران، سایکس در خنثى کردن فعالیت جاسوسان آلمانى و دفع خطر عشایر راهزن جنوب که تجارت را به خطر انداخته بودند، توفیق حاصل کرد. در پایان جنگ سایکس بر سر نقشه غلط لرد کرزن در تبدیل ایران به کشورى تحت‌الحمایه انگلستان، با وى مخالفت کرد و کرزن کارى کرد که دیگر شغلى به او واگذار نشد.

سایکس علیرغم اینکه افسرى سوارکار، چوگان‌بازى ماهر و اصولا مرد بیابان بود، اهل قلم و تحقیق نیز بود و اطلاعات فراوانى درباره ادبیات، اکتشافات، آثار کلاسیک اروپایى و شعراى انگلیسى‌زبان داشت. به زبان‌هاى فارسى و عربى مسلط بود و قرآن را
نیز خوانده بود، خاورشناسى سرشناس بود. او نمونه‌هایى از پیکره‌هاى مفرغى ماقبل تاریخ و ظروف سفالى را که در نقاط دورافتاده ایران یافته بود به موزه بریتانیا تقدیم کرد و در آخرین صحنه‌هاى بازى بزرگ جاسوسى توان خود را به نحو احسن به‌کار گرفت.

سایکس یکى از عوامل زبردست اینتلیجنس سرویس بود که در زیر پوشش کنسول در کرمان و سرکنسول در مشهد، سالیان متمادى مراقب فعالیت روس‌ها در ایران و آسیاى مرکزى بود و از بازى بزرگ دستیابى روس‌ها به آب‌هاى گرم پیشگیرى مى‌کرد. سایکس آثار متعددى نیز دارد علاوه بر این کتاب از تاریخ کرمان، ده‌هزار مایل در ایران (1902)، افتخار عالم تشیع (1910)، واحه‌ها و صحراهاى آسیاى مرکزى (1920)، تاریخ افغانستان در دو جلد (1940)، تاریخ اکتشافات جغرافیایى (1934) نیز مى‌توان نام برد. سایکس بین سال‌هاى 41-1932 عنوان دبیر افتخارى انجمن آسیاى مرکزى را داشت و در 1945 درگذشت.

کتاب تاریخ ایران این نویسنده که اینک ترجمه آن تقدیم خوانندگان مى‌شود، مهم‌ترین اثر این مأمور کهنه‌کار انگلیسى و حالا جزو آثار کلاسیک درباره تاریخ ایران است، سایکس اگرچه به روش تاریخ‌نگارى تحلیلى، وقایع‌نگارانه پاى‌بند است، اما در جاى‌جاى اثر خود با زیرکى دیدگاه‌هاى برخاسته از منش استعمارگرانه انگلیسیان را گنجانده و تلاش کرده تا خود را چهره‌اى بى‌طرف و تنها علاقمند به پژوهش‌هاى تاریخى نشان دهد. کتاب تاریخ ایران اگرچه با پژوهش‌هاى جدید سالیان اخیر تا حدى و در برخى بخش‌ها مطالبش کهنه به‌نظر مى‌رسد، اما هنوز عمده مطالب آن از وجه تاریخى باارزش است، در مواردى که نویسنده تلاش کرد، برداشت‌هاى شخص خود را جانشین سیر تاریخ نماید در پانوشت توضیحاتى از سوى ناشر افزوده شده که راهگشاست.

به‌نام خدا

 

مقدمه مترجم

 

 

 

کتاب حاضر که «تاریخ ایران» نام دارد از مشهورترین تألیفات سرپرسى سایکس (1867-1945) از مشاهیر خاورشناسان انگلیسى است که هنوز آفتاب زندگانى‌اش در آسمان دانش مى‌درخشد. ترجمه و انتشار این کتاب، براى رفع نیازمندى دانشجویان که به کتاب مکمل و جامعى در تاریخ ایران احتیاج مبرم داشتند، از دیرباز خاصه از بعد از انتشار ترجمه کتاب تمدن‌العرب همواره نصب‌العین بوده و از بزرگترین آمال نگارنده شمرده مى‌شد و اینک بى‌نهایت خوشوقتم و خدا را شکر مى‌کنم که این آرمان ملى جامه عمل پوشیده یعنى ترجمه جلد اول آن از چاپ درآمده تقدیم قارئین عظام مى‌شود. در این‌جا ما قبل از هر بیان یا اظهارى به شرح احوال مؤلف پرداخته و این مختصر را به نظر خوانندگان کتاب مى‌رسانیم.

سرپرسى سایکس تحصیلات خود را در آموزشگاه (رگبى) و دانشکده افسرى (ساندهرست) به‌پایان رسانیده و در هر دو آموزشگاه به دریافت جایزه‌هاى پهلوانى نایل آمده است.

در سال 1892 به سمت افسر هنگ دوم نیزه‌دار (از هنگ‌هاى مشهور انگلیسى) مسافرت‌هاى خود را در آسیاى مرکزى، ایران، بلوچستان آغاز کرد. در  1894 کنسولگرى انگلیس را در کرمان تأسیس نمود و دو سال بعد از آن در کمیسیون مرزى ایران و بلوچ مأمور پذیرایى و مصاحبت والاحضرت ناصراالملک گردید که آن موقع به‌عنوان نماینده مخصوص به لندن عزیمت مى‌نمود. در 1899 کنسولگرى انگلیس را در سیستان تأسیس نمود و در 1901 به‌عنوان فرمانده هنگ (مونتگامرى شایر تیومانرى) در جنگ بوئر شرکت کرد و در همین جنگ مجروح گشته به پاس فداکارى‌هایى که از خود

در آن جنگ‌ها نشان داده بود به اخذ مدال و نشان‌هاى افتخار نایل آمده و در اعلامیه‌هاى وزارت جنگ یا احکام نظامى از وى قدردانى شد. در 1902 به دریافت نشان علمى طلا از انجمن جغرافیایى پادشاهى مفتخر گردید. از 1905 تا 1913 سرکنسولگرى انگلیس در خراسان بود. در آغاز جنگ بین‌الملل اول فرماندار نظامى (سوت هامپتون) شد و سپس جزء لشکر لاهور در فرانسه مأموریت یافت. در 1915 به سرکنسولگرى ترکستان چین تعیین شد. در 1916 براى تأسیس نیروى مشهور به پلیس جنوب به ایران آمد و ستاد این نیرو در شیراز بود. در 1918 به پاس خدماتى که انجام داده بود به دریافت نشان نایل شده و در احکام نظامى از وى قدردانى شد و پس از پایان جنگ به انگلستان بازگشته و اکنون منشى افتخارى انجمن آسیاى مرکزى مى‌باشد.

تألیفات مهم سرپرسى سایکس : تألیفات مهم این دانشمند عبارتند از: 1ـ افتخار عالم شیعه. 2ـ ده‌هزار میل در ایران. 3ـ تاریخ افغانستان. 4ـ تاریخ اکتشافات عالم. براى تألیف اخیر از انجمن علمى امپراطورى به دریافت نشان طلا مفتخر شد. 5ـ کتاب «در صحراها و واحه‌هاى آسیاى مرکزى» که با کمک بانو «الاسایکس» نوشته شده است. از برگزیده‌ترین تألیفات این نویسنده کنجکاو همین کتاب حاضر است که در حقیقت حلقه مرکزى سلسله تألیفات او مى‌باشد. کتاب مزبور به قدرى مورد توجه علاقمندان به تاریخ ایران واقع گردید که از آغاز انتشار تاکنون سه بار[1]  چاپ شده که در چاپ اخیر فصلى

جداگانه و مطالب مهم زیادى نیز بر کتاب افزوده شده است و این را ضمنآ یادآور مى‌شود که کتاب حاضر ترجمه‌اى از نسخه 1930 یعنى آخرین چاپ اصل مى‌باشد.

سرپرسى سایکس در گرد آوردن مواد و جمع‌آورى مدارک و اسناد این کتاب سال‌ها رنج برده و مجاهدات بسیار نموده است. این مرد تقریبآ همه منابع قدیم و جدید را از رومى و یونانى و سریانى و ارمنى و عربى و غیره خاصه کتاب‌هایى که در دویست سال اخیر ــ یعنى از زمانى که مشرق قدیم جلب توجه علماء فرنگ را کرده ــ نوشته شده از نظر انتقاد و خرده‌گیرى گذرانیده است و نیز در حدود 25 سال[2]  عمرش را در خاک ایران،

در نواحى مختلف به‌سر برده اوضاع و احوال، عادات و رسوم و بالاخره آثار و یادگارهایى که در هر جا بوده همه را با کمال دقت و اهتمام مشاهده و مطالعه کرده و از این

راه اطلاعات وافر و معلومات سودمند زیادى به‌دست آورده است و مخصوصآ نواحى شرقى و جنوبى ایران را کاملا سیاحت و تحقیقات جغرافیایى و تاریخى نموده است. راست است جهانگردان زیادى ایران را سیاحت کرده در اطراف این مسایل تجسس و تدقیق و تحقیق نموده‌اند ولى سخن این‌جاست که وسایل و اسباب گرد آوردن مطالب درست و کسب اطلاعات صحیح مصون از لغزش و خطا به قدرى براى این دانشمند فراهم بوده که در دسترس هیچ‌یک از همکاران اروپایى وى نبوده است، چنان‌که خود او در مقدمه یکى از تألیفات خویش مربوط به ایران از جمله چنین مى‌نویسد: «نگارنده با کمال جرأت ادعا مى‌کند که از نسل حاضر هیچ انگلیسى حتى هیچ اروپایى دیگرى بیشتر و بهتر از اینجانب به سیر و سیاحت نواحى شرقى و جنوبى ایران موفق نگردیده و از طرفى موقعیت و رتبه رسمى نویسنده بهترین وسیله براى ملاقات طبقات منوره اهالى و کسب اطلاعات عارى از خطا بوده است که خود این نعمت کمتر نصیب دیگر سیاحان خارجى مى‌شود». پس از آنچه گفته شد تصدیق مى‌کنید که این تاریخ بر پایه متین و ثابتى قرار گرفته و در جمع‌آورى اطلاعات و دست آوردن مدارک و اسناد منتها درجه دقت را مؤلف به‌عمل آورده است.

به عقیده ما کتابى جامع‌تر از این در تاریخ ایران نوشته نشده است. چه کتاب‌هایى که در این زمینه تاکنون انتشار یافته ناقص یا نیمه‌تمام بوده هیچ‌کدام رفع نیازمندى طالبان تاریخ ایران را نمى‌نموده است و بالاخره کتابى که همه ادوار تاریخ ایران را مرتب و مسلسل و نیز کامل و تمام حاوى باشد به تألیف درنیامده مگر همین کتاب است که این نقیصه بزرگ را جبران نموده، مؤلف دانشور سرگذشت این کشور را از قدیم‌ترین ادوار تا زمان معاصر مطابق روایات مورخان شرق و غرب و آثار مکتشفه کاملا باز نموده و حتى کشفیات مهمى که از حفریات اور و نیز از کاوش‌هاى شرق، جدیدآ یعنى از 1921 تا 1930 به‌دست آمده در این کتاب گرد آورده است و بنابراین کتاب حاضر را حقآ مى‌توانیم بگوییم که کامل‌ترین و جامع‌ترین تألیفاتى است در تاریخ ایران که اینک در دسترس طالبان دانش و فرهنگ نهاده مى‌شود.

داخل شدن در مسایل و مندرجات این کتاب یعنى مجلد حاضر و شرح و بیان حقایق تاریخى و علمى آن از گنجایش این مقدمه خارج است ولى به حکم این‌که گفته‌اند «مالایدرک کله لایترک کله» سطرى چند به‌طور فهرست در زیر به عرض خوانندگان مى‌رسانم.

فصول اولیه کتاب مربوط به جغرافیاى ایران و نیز بابل و ایلام متضمن مطالب عالى و تحقیقات کافى مى‌باشد. مؤلف در این قسمت یعنى قسمت جغرافیایى نظر به تبحرى که دارد به تفصیل سخن رانده یک سلسله اطلاعات بسیار سودمند و نکاتى که تازگى دارد در دسترس ما گذارده که در کمتر کتابى نظیر آن یافت مى‌شود.

از نقاط حساس کتاب یا بهترین فصول آن به عقیده نگارنده فصل‌هایى است که در آن‌ها از مسایل و امور اجتماعى کشور در هر یک از ادوار به تفصیل صحبت شده است توضیح این‌که در این فصول از عادات و اخلاق قوانین و رسوم، شاه و دربار، ارتش، موقع زنان، زبان و ادبیات، دین و فرهنگ، معمارى، پیشه و هنر خاصه هنرهاى زیبا و غیره و غیره مبسوطآ بحث شده و شرحى که در اطراف هر یک نگارش یافته مدققانه و بسیار جالب و جاذب است. او به دین و فرهنگ باستان اهمیت داده و در فصلى جداگانه آن را تحت مطالعه آورده است و در این‌جا از اصول مذهب زردشت پیغمبر باستان ایران مشروحآ صحبت داشته خاصه در متأثر شدن این مذهب از تورانیان و نیز تأثیر آن بر مذهب یهود بیاناتى که نموده جالب دقت نظر است. در تحقیق آثار باستان خاصه خرابه‌هاى پرسپلیس و پاسارگاد و نیز در اطراف سایر صنایع و فنون باستانى ما کلیتآ پایه بیاناتش محکم، متین و درخور همه نوع تقدیر است.

در شرح احوال ایرانیان قدیم اخلاق ملى ما را ستوده و در یک مورد چنین مى‌نویسد «مهمان‌نواز و کریم و بخشنده و بلندنظر بوده‌اند» و در باب صنایع و فنون خاصه هنرهاى زیبا او ذوق ابتکار و نبوغ صنعتى ما را اعتراف و خاطرنشان نموده که ایران در تمدن و صنایع و فنون اروپا در ادوار گذشته تأثیر عمیق داشته است و نیز مشاهیر رجال و مفاخر و بزرگان ما را با کلماتى که حاکى از وسعت نظر و روح محبت و ودادست ستوده و عظمت و بزرگوارى آنان را تصدیق مى‌کند و اینک ما براى جلب نظر خوانندگان گرامى یکى دو سه فقره را به‌طور نمونه گوشزد مى‌نماییم. او در خاتمه بیانات خود راجع‌به خرابه‌هاى پرسپلیس چنین مى‌گوید «ایران از ملل معتبرى که با آن‌ها ارتباط یافته از قبیل بابل و آشور و مصر و یونان البته اقتباسات زیادى نموده لیکن متابعت و تقلید صرف نکرده است حتى مجسمه‌هاى گاوهاى آشورى هم در مقبره‌هاى بزرگ هخامنشى از حیث اهمیت داراى رتبه اولیه نیستند». در خصوص مقبره کوروش کبیر مى‌نویسد که «من سه مرتبه به زیارت این مقبره رفته‌ام و در این‌جا موفق شده مختصر تعمیرى هم نموده‌ام و ضمنآ در هر
موقع به این نکته متذکر شده‌ام که دیدن مقبره اصلى کوروش پادشاه بزرگ و شاهنشاه عالم مزیت کوچکى نیست و من چقدر خوشبخت بودم که به چنین افتخارى نایل شده‌ام و در واقع شک دارم که آیا براى ما طایفه آریانى هیچ بناى دیگرى هست که زیاده از مقبره مؤسس دولت پارس و ایران که تقریبآ دوهزارو چهارصدوچهل سال قبل از این در آن‌جا مدفون شده اهمیت تاریخى داشته باشد». یا در طى بیان صفات حمیده کوروش بعد از نقل مسطورات کتاب مقدس و مورخین یونانى مى‌گوید «ما هم مى‌توانیم مباهات کنیم به اینکه اولین شخص بزرگ آریانى که احوال او به خوبى بر ما معلوم مى‌باشد داراى چنین صفات عالى و برجسته است».

در شرح احوال حضرت رسالت‌مآب (ص) که جزء قسمت اخیر کتاب حاضر است در خاتمه بیانات خود چنین مى‌نویسد «عقیده شخصى من این است که محمد (ص) در میان مشاهیر عالم بزرگترین انسانى است که با یک مرام عالى تمام همّ خود را مصروف این داشت که شرک و بت‌پرستى را از ریشه منهدم ساخته و به جاى آن افکار بلند اسلام را برقرار سازد و او خدمت وافر و نمایانى که از این راه به نوع بشر نموده خدمتى است که من آن را ستایش نموده و سر تعظیم فرود مى‌آورم».

راجع‌به حضرت على‌بن ابیطالب (ع) در طى بیان صفات محموده وى چنین اظهار مى‌کند «این‌که اهالى ایران در او مقام ولایت قایل شده و او را به‌اصطلاح سرپرست حقیقى و مربى الهى مى‌دانند واقعآ این عقیده قابل تحسین و شایان بسى تمجید است اگرچه مقام و مرتبه او خیلى بالاتر از این‌هاست».

ضیق مکان اجازه نمى‌دهد که نگارنده بیش از این در این باب شرح و بسط دهد و من از این جهت و نیز به علت کمى فرصت و عجله‌اى که به مناسباتى در کار طبع این ترجمه مى‌شد در همین‌جا آن را ختم مى‌کنم و همین‌قدر مى‌نویسم کسانى که مى‌خواهند به حقیقت این کتاب آشنا شوند و یا هم‌میهنانى که «مایل باشند شوکت و حشمت ادوار گذشته خودشان را به خوبى درک کنند» باید سراسر کتاب را به دقت هرچه تمامتر بخوانند. در خاتمه این را یادآور مى‌شود که این کتاب داراى شصت‌ودو تصویر و چهل‌ونه سرلوحه است که هر یک از لحاظ تاریخى و علمى بسیار نفیس و مهم مى‌باشد. این جانب اغلب این تصاویر را از نسخه چاپ دوم اصل انتخاب نموده که از آن جمله یکى تصویر شوراى جنگى داریوش کبیر است که بسیار دلچسب و قابل دیدن است.

در این موقع وظیفه خود مى‌دانم که از مساعدت‌هاى اولیاء وزارت فرهنگ خاصه از جناب آقاى اسمعیل مرآت که این ترجمه در زمان وزارت ایشان صورت اکمال و اتمام پذیرفته سپاسگذارى نمایم و ضمنآ از اداره نگارش آن وزارتخانه که در این مدت در فراهم ساختن وسایل کمال مراقبت و همراهى را نمود تشکر دارم.

این را هم نمى‌توانم در این‌جا نگفته بگذارم که در آغاز امر توسط دوست گرامى آقاى عباس صیقل کارمند جدى سفارت کبراى ایران در لندن اجازه ترجمه و طبع این تاریخ را از آقاى سرپرسى سایکس مؤلف آن درخواست نمود و خوشبختانه این درخواست مورد توجه و علاقه قرار گرفته طولى نکشید که نامه‌اى از ایشان مشعر بر قبولى درخواست مزبور به نگارنده رسید. در این نامه معظم‌له با کمال لطف و مهربانى اجازه ترجمه و طبع دو جلد کتاب «تاریخ ایران» را بلاعوض و بدون هیچ منتى به اینجانب اعطا کردند و در واقع مرا از این لطف و مساعدت گران‌بها از خود ممنون ساخته و سپاسگذارى از آن را همواره فرض ذمه خودم خواهم شناخت.

اما در خصوص این ترجمه همین‌قدر خاطرنشان مى‌کنم که آن با اصل کتاب (که در 1930 براى بار سوم طبع شده) کاملا مطابق است و کم و بیش ندارد و حتى چون مقید بوده‌ام که از اصل کاملا متابعت کرده باشم یادداشت‌هاى گران‌بهایى را که مؤلف در ذیل اکثر صفحات قید کرده بود براى استفاده فضلا بدون هیچ جرح و تعدیلى در پاى صفحات گنجانده‌ام. حاجت به ذکر نیست که یادداشت‌هایى هم برحسب لزوم از خود اینجانب در ذیل بعضى صفحات قید شده است. در ضبط اسامى اعلام منتها درجه دقت و اهتمام را نموده و حتى‌الامکان آن‌ها را نزدیک به اصل یا به قسمى که در کتب فارسى و عربى مضبوط است نقل کرده‌ام و در عین حال اغلب این اسامى را در حاشیه به قسمى که انگلیسى‌ها ادا مى‌کنند نیز آورده‌ام و معهذا نمى‌توانم ادعا کنم که آن از نقص خالى است. اما چشم‌پوشى و اغماض از این نقایص براى کسانى که با این قبیل امور سروکار دارند سخت و دشوار نیست. حقیقت این است که من در صحت و خوبى این ترجمه و نیز در طبع و لطف و آرایش کتاب مدت‌هاى متمادى زحمت کشیده و تحمل رنج فراوان نموده‌ام و مخصوصآ در لغزش و خطاها منتهاى احتیاط و دقت و مراقبت را به‌عمل آورده‌ام لیکن آدمى از سهو و نسیان ممکن نیست مصون ماند.

اما مراجع و اسناد کتاب و آن با یک نقشه بزرگ که مؤلف در مقدمه دوم خود بدان اشاره مى‌کند انشاءاللّه در جلد دوم به نظر خوانندگان خواهد رسید، توضیح این‌که ترجمه جلد ثانى و پرداخت آن از یک مدتى به سرعت در جریان است و امید دارم که در آتیه نزدیکى به اتمام رسیده و با همت علاقمندان فرهنگ تحت طبع قرار گیرد. ما در بالا گفتیم که تاریخ ایران در چاپ سوم کتاب تا 1930 میلادى (1309 شمسى) مى‌آید ولى نکته‌اى که جالب توجه و مهم و ذکر آن در این‌جا لازم است این‌که مؤلف دانشور به قرار شرحى که اخیرآ به اینجانب نوشته‌اند با اشتیاق زایدالوصفى مى‌خواهند چاپ چهارم کتاب «تاریخ ایران» را آغاز و کنفرانس تاریخى تهران را یا انجمن سران سه دولت بزرگ دوست و متفق در پایتخت کشور ما که یکى از مواد برجسته آن تضمین استقلال و حق حاکمیت ایران است در این چاپ ضمیمه کنند. حاجت به ذکر نیست که در این صورت تا چه اندازه بر ارزش و اهمیت کتاب خواهد افزود. ما امیدواریم تا وقتى‌که ترجمه جلد ثانى پرداخت شده حاضر براى چاپ مى‌شود این مقصود عالى مؤلف جامه عمل پوشیده و مورد استفاده ما قرار گیرد یعنى تمامى مسایل جدید در جلد دوم، ترجمه و ضمیمه شود.

چون انتشار این کتاب در دوره وزارت فرهنگ وزیر دانش‌پرور جناب آقاى دکتر عیسى صدیق مى‌باشد و دانشمند معظم را در انجام این خدمت توجهى خاص است لذا از ایشان سپاسگذارى نموده و امیدوارم که بخش دوم این کتاب را نیز در دوره سرپرستى فرهنگى آن جناب به پایان آورده و به چاپ رسانم.

من خود در ترجمه این کتاب (مجلد حاضر) معترفم که یک عده از دوستان دانشمند به من کمک کرده‌اند ولى بیشتر خودم را مدیون کمک‌هاى گرانبها و فاضلانه فقید سعید مرحوم محمدعلى فروغى ذکاءالملک مى‌دانم و از خداوند مسئلت مى‌نمایم که روح پرفتوحش را غریق رحمت فرماید.

زحمات دوست گرامى دیرینم آقاى مهدى اکباتانى در این کتاب نیز مانند سایر انتشاراتم مرا وادار مى‌نماید که از ایشان تشکر نمایم که با کمال علاقمندى و بى‌منتى در تصحیح اوراق و تهیه و ترتیب فهرست این کتاب مرا همراهى نموده و نیز در خوبى و حسن جریان طبع توجهى بسزا داشته‌اند و امید است در خدمت به عالم مطبوعات همه وقت موفق باشند.

[1] ــ و آن بدین قرار است: چاپ اول 1915، چاپ دوم 1921، چاپ سوم 1930.

[2] ــ سرپرسى سایکس از سال 1892 تا سال 1918 به‌طور ثابت در خاک ایران و بلوچستان مسافرت مى‌کرد.

توضیحات تکمیلی

وزن 4000 g
ابعاد 24 x 17 cm
پدیدآورندگان

,

نوع جلد

SKU

94750

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-652-9

قطع

تعداد صفحه

1438

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

4000

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “تاریخ ایران (سرپرسی سایکس)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Pin It on Pinterest

Share This