ایران از آغاز تا اسلام

32,500تومان

رومن گیرشمن

دکتر محمد معین

در اين كتاب كه هدف آن شرح باستان‌شناسى و تاريخ و تمدن ايرانى است، از لحاظ جغرافيايى، از حدود غربى نجد[1]  ايران ـ جز به ندرت ـ بحث نخواهد شد. در نظرجغرافى‌دانان، نجد مذكور در مشرق به كوه‌هايى كه سند را احاطه كرده‌اند پايان مى‌يابد، اما اين بخش شرقى هميشه جزو شاهنشاهى پارس نبوده است. بدين وجه، خواننده در اين كتاب از گذشته مادها و پارسيان، مخصوصآ قوم اخير، كه نخستين شاهنشاهى جهانى را تشكيل دادند و معرف مهمترين قسمت اين شعبه از ملل آريايى ـ يعنى ايرانيان ـ بودند، آگاه خواهد شد. در عهد باستان، محوطه‌اى كه اقوام ايرانى‌الاصل ـ يعنى آنان كه جزوى از قسمت شرقى خانواده بزرگ هند و اروپايى بودندـ در آن سكونت داشتند، بسيار پهناور بود. ايرانيان از شط فرات تا آسياى غربى و مركزى و حتى سرحدهاى چين، و از روسيه جنوبى تا مصب شط سند را اشغال كردند. پارسيان و مادها، سگزيان و سرمت‌ها، خوارزميان، سغديان و بلخيان، كوشانيان و سكاييان، هفتاليان و ساكنان واحه‌هاى تركستان چين، اقوام ايرانى‌اى بودند كه در اعصار مختلف، ممالك خود را تشكيل دادند، تمدن‌هايى براى خود به وجود آوردند و هنر خويش را طرح ريخته پرورش دادند. اين اقوام ايرانى، كه بخشى از آنان خانه‌نشين و بخش ديگر بدوى و متحرك بودند، جهان قديم را سه قسمت كردند: خود آنان مركز را اشغال نمودند و بدين وسيله مغرب ـ يعنى تمدن‌هاى سامى و يونانى و رومى ـ را از شرق اقصى يعنى چين و هند جدا ساختند. بنابراين به‌سهولت مى‌توان به اهميت وظيفه ميانجى‌گرى كه اقوام ايرانى در تماس و نزديكى بين فرهنگ‌هاى غربى و شرقى و همچنين در توسعه تمدن جهانى داشتند، پى برد.صفحات آينده شامل تاريخ گذشته ايران (به معنى اخص) است، يعنى تاريخ قوم پارس كه وظيفه عمده را در حيات اقوام ايرانى ايفا كرده است. تتبعات باستان‌شناسى كه در جريان است، قطعآ روزى موجب خواهد شد تاريخ اقوام ايرانى ديگر كه قسمتى از ايران خارجى را (به قول يك خاورشناس معروف) تشكيل مى‌دادند، تأليف شود.

          شوش ـ رومن، گيرشمن

 

[1] . راجع به كلمه «نجد» در صفحه اول متن كتاب حاضر شرح خواهيم داد. (مترجم)

توضیحات

             گزیده ای از کتاب ایران از آغاز تا اسلام

کتاب نقاشان ظروف سفالین باکون در عهد ماقبل تاریخ، ورود نخستین سواران آریایى به نجد ایران، کاخ‌هاى تخت‌جمشید، داریوش سوم در حال فرار از برابر اسکندر، شکست امپراتور روم از شاهنشاه ساسانى و مناظر بسیار دیگر را یکى بعد از دیگرى از نظر خواننده مى‌گذراند. نویسنده همان‌گونه که پیروزى‌هاى ملت‌ها را با علل آن‌ها شرح مى‌دهد، شکست‌هاى آنان را هم با سبب‌هاى آن‌ها بیان مى‌کند

در آغاز کتاب ایران از آغاز تا اسلام می خوانیم

 

دیباچه مؤلف بر متن فرانسوى   15

دیباچه مؤلف بر کتاب حاضر     17

دیباچه مترجم          19

دیباچه      27

وضع طبیعى ایران     27

فصل اوّل. ماقبل تاریخ

انسان غار              35

نخستین ساکنان دشت              37

تمدن ماقبل تاریخى ایران در هزاره چهارم ق.م         41

ایران در آغاز هزاره سوم ق.م.   56

ایران در هزاره سوم ق.م.         62

ایران در هزاره دوم ق.م.          72

عیلام        75

کاسیان      76

فصل دوّم. ورود ایرانیان

مهاجرت مادها و پارسیان        85

تشکیل وحدت ماد    104

کیمریان و سکاییان    112

پادشاهى ماد           114

اشیاء مفرغى لرستان              115

کیاکزار      123

گنجینه سقز             123

پادشاهى ماد           130

عیلام و پارسیان       134

فصل سوّم. شرق ضد غرب

شاهنشاهى هخامنشى             147

کوروش (559ـ530)              149

سقوط بابل              152

پاسارگاد    155

کبوجیه (530ـ522 ق.م)          158

داریوش (522ـ486 ق.م.)        163

اداره         166

سفرهاى جنگى داریوش         169

اعمال سیاسى و قضائى داریوش            176

دین          180

زبان‌ها و خطوط       187

هنر          190

حیات اقتصادى و اجتماعى      205

جانشینان داریوش     214

خشیارشا (486ـ465 ق.م)       215

اردشیر اول (465ـ424 ق.م.)    219

داریوش دوم (424ـ405 ق.م.)   222

اردشیر دوم (405ـ359 ق.م.)    223

اردشیر سوم (359ـ338 ق.م.)    227

فصل چهارم. غرب ضد شرق و عکس‌العمل مشرق

پایان شاهنشاهى هخامنشى. اسکندر       233

سلوکیان     249

هنر          263

زندگانى اقتصادى و اجتماعى    267

فصل پنجم. پارتیان

پارتیان و شرق         294

تشکیلات و ادارات    297

پارتیان و یونانیان      301

دین          303

شهرسازى، معمارى، هنر          308

حیات اقتصادى و اجتماعى      319

فصل ششم. توسعه تمدن ایرانى

ساسانیان    327

سازمان، اداره، قشون              349

دین          355

هنر، ادبیات، علوم     360

حیات اقتصادى و اجتماعى      381

نتیجه        393

فهرست منابع. موضوعات کلى   403

فهرست اشکال

 

 

 

شکل 1ـ نقشه برآمدگى نجد ایران             26

شکل 2 ـ مقطع نجد ایران بین خلیج فارس و دریاى خزر           28

شکل 3 ـ مقطع نجد ایران بین بغداد و دریاى خزر       29

شکل 4ـ سیلک: ظروف سفالین منقوش، از طراز اول     39

شکل 5ـ سیلک: استعمال هاون و دسته آن براى بزک     39

شکل 6 ـ سیلک: نخستین آجر پخته            42

شکل 7ـ سیلک: طرح تزیینات با صور جانوران           43

شکل 8 ـ شوش: اسب پرزژوالسکى که روى استخوان کنده شده    44

شکل 9ـ سیلک: خمره، از طراز سوم           46

شکل 10 ـ شوش: جام، از سبک اول          47

شکل 11 ـ تخت‌جمشید: جام سفالین منقوش   48

شکل 12 ـ تپه حصار: گیلاس منقوش        49

شکل 13 ـ ظروف منقوش سیلک (الف و ج) و شوش   49

شکل 14 ـ سیلک: نقوش مهرها    52

شکل 16 ـ خط عیلامى مقدم     57

شکل 17 ـ سیلک: قبرهاى متعلق به عهد خط عیلامى مقدم         59

شکل 18 ـ سیلک: لوحه عیلامى مقدم         60

شکل 19 ـ سیلک: مهرهاى استوانه‌اى متعلق به عهد لوحه‌هاى عیلامى مقدم    61

شکل 20ـ نقشه باستان‌شناسى آسیاى غربى

شکل 21 ـ ستل هورین شیخ خان            65

شکل 22 ـ نقش برجسته اتوبانى‌نى، پادشاه لولوبیان       66

شکل 23 ـ شوش: ظرف سفالین، از سبک روم            70

شکل 24 ـ گیان: ظرف سفالین، از طراز چهارم          71

شکل 25 ـ گیان: ظروف سه‌پایه، از سطح سوم           80

شکل 26 ـ گیان: ظرف گلى، از سطح دوم   80

شکل 27 ـ گیان: جام، از سطح اول           81

شکل 28 ـ شهر سیلک: طرح مجدد            90

شکل 29 ـ سیلک: زینت‌آلات سیمین و مفرغى از گورستان ب      92

شکل 30 ـ سیلک: اسلحه و ابزار مفرغى و آهنین از گورستان ب   93

شکل 31 ـ سیلک: مهر استوانه سنگى و اجزاى ساز و برگ مفرغى و آهنى از گورستان ب            94

شکل 32 ـ سیلک: ظروف گلى منقوش از گورستان ب              96

شکل 33 ـ سیلک: ظرف گلى منقوش از گورستان ب    97

شکل 34 ـ شهر کیشسیم           99

شکل 35 ـ شهر و معبد مصیصر در شمال غربى ایران، از روى یک نقش برجسته آشورى              108

شکل 36 ـ لرستان: شمشیر آهنى   116

شکل 37 ـ قبضه خنجر مفرغى    117

شکل 38 ـ لرستان: کلنگ برنزى              118

شکل 39 ـ لرستان: سنجاق‌هاى برنزى        120

شکل 40 ـ لرستان: سیتول‌هاى مفرغى (نوعى ظروف مخصوص سفالین. م.)     121

شکل 41 ـ گنجینه سقز: دورى سیمین        126

شکل 42 ـ گنجینه سقز: کتیبه هیروگلیفى روى بشقاب سیمین       127

شکل 43 ـ گنجینه سقز: کمربند زرین         129

شکل 44 ـ یک مادى، از روى نقش برجسته آشورى     134

شکل 45 ـ همدان: شیر سنگى     135

شکل 46 ـ دکان داود: قبر صخره‌اى نزدیک سر پل       136

شکل 47 ـ قبر صخره‌اى فخریکا در جنوب دریاچه اورمیه         137

شکل 48 ـ لوحه زرین اریارمنه: خط میخى پارسى باستان         138

شکل 49 ـ طرح تپه مسجد سلیمان           141

شکل 50 ـ قبر صخره‌اى دا و دختر، در فارس           143

شکل 51 ـ پاسارگاد: سر یک شیر سنگى     156

شکل 52 ـ خرابه‌هاى پاسارگاد    157

شکل 53 ـ پاسارگاد: آتشگاه      157

شکل 54 ـ ایالات شاهنشاهى     160

شکل 55 ـ نقش رستم: مقابر سنگى پادشاهان هخامنشى و آتشگاه              183

شکل 56 ـ شوش: قبر عهد هخامنشى        186

شکل 57 ـ شوش: زینت‌آلات زرین در مقبره عهد هخامنشى       187

شکل 58 ـ شوش: بشقاب سیمین از مقبره عهد هخامنشى           188

شکل 59 ـ تصویر اهورمزدا، خدا              189

شکل 60 ـ شوش: گاو نر بالدار از آجر مینایى           193

شکل 61 ـ سلطه تخت‌جمشید      194

شکل 62 ـ ستون‌هاى تخت‌جمشید              195

شکل 63 ـ تخت‌جمشید: سرستون به شکل سر انسان      196

شکل 64 ـ تخت‌جمشید: گاو نر بالدار در دروازه خشیارشا           198

شکل 65 ـ سطحه تخت‌جمشید     199

شکل 66 ـ تخت‌جمشید: لوحه تزیینى مفرغى              201

شکل 67 ـ تخت‌جمشید: پایندان مفرغى        202

شکل 68 ـ تخت‌جمشید: بشقاب از سنگ حجارى‌شده    203

شکل 69 ـ مهر استوانه‌اى داریوش            203

شکل 70 ـ نقش برجسته تخت‌جمشید: شمشیر یک صاحب‌منصب مادى           204

شکل 71 ـ تخت‌جمشید: تبر جنگى و دهنه مفرغى        206

شکل 72 ـ تخت‌جمشید: ظروف سفالین عهد هخامنشى   209

شکل 86 ـ بیشاپور: فتح شاپور اول           331

شکل 87 ـ نقشه شهر بیشاپور     362

شکل 88 ـ طاق گره   363

شکل 89 ـ خط پهلوى ساسانى    364

شکل 90 ـ کاخ فیروزآباد         365

شکل 91 ـ کاخ فیروزآباد از مقابل (بازگردانده به حالت اول)       365

شکل 92 ـ استخر: دیوار گرد شهر، از خشت خام        366

شکل 93 ـ بیشاپور: نقشه آتشگاه             367

شکل 94 ـ فیروزآباد: برج داراى آتشگاه     368

شکل 95 ـ فیروزآباد: تزیین گچ‌اندود قصر   369

شکل 96 ـ طاق بستان: جزییات یک سرستون به شکل برجسته     370

شکل 97 ـ بیستون: سرستون‌هاى یک ساختمان از بین رفته          371

شکل 98 ـ طاق بستان: نقش برجسته معرف شکار شاهى           373

شکل 99 ـ بیشاپور: ستودان سنگى حجارى شده         375

شکل 100 ـ بیشاپور: ستودان سنگى حجارى شده (به تفصیل)      376

شکل 101 ـ تصویر شاهان در صنعت زرگرى ساسانى   377

شکل 102 ـ جام سیمین ساسانى              378

شکل 103 ـ نشان روى سنگ شفاف جام زرین گنجینه سن‌دنى، کتابخانه ملى پاریس     379

شکل 104 ـ نقش برجسته «نقش رستم»: اردشیر برابر اهورمزدا    380

شکل 105 ـ کلیساى بیک (اندر): پرستش مغان: هنر دینى فرانسه در قرن دوازدهم مسیحى            382

شکل 106 ـ کوزه زرین متعلق به گنیجنه منسوب به اتیلا           383

شکل 107 ـ نقش مرکزى کوزه‌اى زرین متعلق به گنجینه منسوب به اتیلامونگ‌اوى        384

شکل 108 ـ گچ‌برى بودایى مونگ‌اوى (ترکستان چین)   384

فهرست تصاویر پایان کتاب

 

 

 

تصویر 1 ـ ابزارهاى سنگى از تصویر غار «تنگ‌پیده»    429

تصویر 2 ـ سیلک: دسته استخوانى حکاکى شده براى سنگ چخماق             429

تصویر 3 ـ سیلک: قبر، از طراز اول           429

تصویر 4 ـ رى: ظرف قرمز سفالین تصویر    430

تصویر 5 ـ تپه حصار: ظرف سیاه              430

تصویر 6 ـ سیلک: قبرى از گورستان ب       430

تصویر 7 ـ سِتل نرم سین تصویر   431

تصویر 8 ـ لرستان، تبر مفرغى     431

تصویر 9 ـ لرستان، تبر مفرغى     431

تصویر 10 ـ لرستان، انتهاى مفرغى مالبند گردونه         431

تصویر 11 و 12 ـ لرستان، قطعاتى از یراق اسب         432

تصویر 13 ـ لرستان، زنگ دهنه مفرغى       432

تصویر 14 ـ لرستان، سنجاق‌هاى مفرغى      432

تصویر 15 ـ لرستان، بز کوهى مفرغى تصویر              433

تصویر 16 ـ لرستان، مجسمه کوچک مفرغى   433

تصویر 17 ـ گنجینه سقز، ته غلاف طلا       433

تصویر 18 ـ مجسمه مفرغى ملکه ناپیرـاسو   433

تصویر 19 ـ لرستان، آئینه مفرغى              434

تصویر 20 ـ گنجینه سقز، لوحه طلا           434

تصویر 21 ـ لرستان، دهنه مفرغى              435

تصویر 22 ـ همدان (؟)، طلاى کار شده       435

تصویر 23 ـ همدان (؟)، طلاى کار شده       435

تصویر 24 ـ لرستان، شىء نذرى مفرغى      436

تصویر 25 ـ گنجینه سقز، سر وصله زرین اثاثه           436

تصویر 26 ـ گنجینه سقز، سر وصله زرین اثاثه           436

تصویر 27 ـ لرستان، ظرف مفرغى             437

تصویر 28 ـ لرستان، سنجاق‌هاى نذرى        438

تصویر 29 ـ گنجینه سقز، لوحه طلا از یک کمربند        438

تصویر 30 ـ آویز زر   439

تصویر 31 ـ دستبند زرین          439

تصویر 32 ـ سینه‌بند زرین         439

تصویر 33 ـ کلاردشت، جام زر   440

تصویر 34 ـ آذربایجان، جام به شکل سر حیوان از گل پخته         440

تصویر 35 ـ سطحه مسجد سلیمان            441

تصویر 36 ـ تخت جمشید، پلکان اپادانه        441

تصویر 37 ـ تخت جمشید، منظره هوایى         441

تصویر 38 ـ پاسارگاد، فروهر بالدار           442

تصویر 39 ـ بیستون، داریوش کبیر             442

تصویر 40 ـ پاسارگاد، آرامگاه کوروش       443

تصویر 41 ـ بیستون، نقش برجسته داریوش   443

تصویر 42 ـ تخت جمشید، داریوش هنگام بار دادن        443

تصویر 43 ـ نقش رستم، آتشگاه   444

تصویر 44 ـ شوش، منظره هوایى   444

تصویر 45 ـ تخت جمشید، سگ از مرمر سیاه              445

تصویر 46 ـ تخت جمشید، مجسمه یونانى از مرمر          445

تصویر 47 ـ تخت جمشید، سر یک امیر از خمیر سنگ لاجورد        446

تصویر 48 ـ تخت جمشید، نقش برجسته از تالار صد ستون          446

تصویر 49 ـ نقش دال شیر در کاشى مینا      447

تصویر 50 ـ تخت جمشید، لوحه طلا           447

تصویر 51 ـ تاج گل زرین        448

تصویر 52 ـ یکى از سرستون‌هاى کاخ هخامنشى         448

تصویر 53 ـ ظرف مفرغى هخامنشى          449

تصویر 54 ـ دستبند زرین          449

تصویر 55 ـ نقش کمانداران در کاشى مینا    450

تصویر 56 ـ تخت جمشید، باج‌آوران سوریه   450

تصویر 57 ـ همدان (؟)،دسته مزین زرین براى سنگ فسان          451

تصویر 58 ـ (ا) تا (د): مسکوکات شاهنشاهى هخامنشى              451

تصویر 59 ـ پمپیى، موزائیک جنگ داریوش و اسکندر در ایسوس              452

تصویر 60 و 61 ـ تخت جمشید، نقش برجسته بر سردر معبدى در زیر سطحه              452

تصویر 62 ـ دینور (؟): سرسیلنوس Silenus                  453

تصویر 63 ـ دینور (؟): سر یک ساتیر Satyr                  453

تصویر 64 ـ شمى: مجسمه مفرغى              453

تصویر 65 ـ نهاوند، مجسمه‌هاى کوچک مفرغى از معبد یونانى        454

تصویر 66 ـ شمى، مجسمه کوچک مفرغى      454

تصویر 67 ـ شمى، سر یک امیر از مرمر        455

تصویر 68 و 69 ـ شوش،قبر پارتى (قبر انفرادى)        455

تصویر 70 ـ شوش، قبر پارتى (گورستان عمومى)       456

تصویر 71 ـ شمى، سر مفرغى آنتیوخوس چهارم (؟)     456

تصویر 72 ـ بدنه مجسمه مرمر یونانى          457

تصویر 73 ـ شوش، سر ملکه موزا Musa (؟) از مرمر    457

تصویر 74 ـ شوش، سر مرد از سنگ آهک    458

تصویر 75 ـ همدان، سر مرد از سنگ آهک    458

تصویر 76 ـ پیکر بلاش سوم (؟)              459

تصویر 77 ـ بیستون، نقش برجسته پارتى     459

تصویر 78 ـ شوش، نقش برجسته اردوان پنجم           460

تصویر 79 ـ تنگ سروک، نقش برجسته پارتى            460

تصویر 80 ـ نقش برجسته مهرداد دوم (سمت چپ) و گودرز دوم   461

تصویر 81 ـ سوار پارتى از گل پخته          461

تصویر 82 ـ تنگ سروک، نقش برجسته پارتى            462

تصویر 83 ـ مجمر مفرغى          462

تصویر 84 ـ مجسمه‌هاى کوچک پارتى از استخوان کنده‌کارى شده   463

تصویر 85 ـ شوش، نشان از گل پخته         463

تصویر 86 ـ مسکوکات شاهنشاهى پارتى     464

تصویر 87 ـ تیسفون، کاخ ساسانى             465

تصویر 88 ـ بیشاپور، تالار بزرگ کاخ ساسانى           465

تصویر 89 ـ بیشاپور، کاخ ساسانى ـ شاه‌نشین با گچ‌برى و تزیینات آن          465

تصویر 90 ـ دورى سیمین مطلا ـ پادشاه ساسانى در حال شکار    466

تصویر 91 ـ بطرى سیمین مطلا    466

تصویر 92 ـ ساغر سنگى بلورین              467

تصویر 93 ـ پارچه عهد بعد از ساسانى       467

تصویر 94 ـ دورى سنگى بلورین             468

تصویر 95 و 96 ـ موزائیک‌هاى کاخ ساسانى             468

تصویر 97 ـ بیشاپور، جایگاه نذور با دو ستون           469

تصویر 98 ـ بیشاپور، آتشگاه      469

تصویر 99 ـ نقش رستم، اعطاى منصب اردشیر اول      470

تصویر 100 ـ بیشاپور، فتح شاپور اول        470

تصویر 101 ـ شوش، مهر ساسانى             471

تصویر 102 ـ مسکوکات شاهنشاهى ساسانى              471

دیباچه مؤلف بر متن فرانسوى

 

 

            یافتن نیکو است، جستن نیکوتر است.

                ادوارد هریو[1]

در این کتاب که هدف آن شرح باستان‌شناسى و تاریخ و تمدن ایرانى است، از لحاظ جغرافیایى، از حدود غربى نجد[2]  ایران ـ جز به ندرت ـ بحث نخواهد شد. در نظر

جغرافى‌دانان، نجد مذکور در مشرق به کوه‌هایى که سند را احاطه کرده‌اند پایان مى‌یابد، اما این بخش شرقى همیشه جزو شاهنشاهى پارس نبوده است.

بدین وجه، خواننده در این کتاب از گذشته مادها و پارسیان، مخصوصآ قوم اخیر، که نخستین شاهنشاهى جهانى را تشکیل دادند و معرف مهمترین قسمت این شعبه از ملل آریایى ـ یعنى ایرانیان ـ بودند، آگاه خواهد شد. در عهد باستان، محوطه‌اى که اقوام ایرانى‌الاصل ـ یعنى آنان که جزوى از قسمت شرقى خانواده بزرگ هند و اروپایى بودندـ در آن سکونت داشتند، بسیار پهناور بود. ایرانیان از شط فرات تا آسیاى غربى و مرکزى و حتى سرحدهاى چین، و از روسیه جنوبى تا مصب شط سند را اشغال کردند. پارسیان و مادها، سگزیان و سرمت‌ها، خوارزمیان، سغدیان و بلخیان، کوشانیان و سکاییان، هفتالیان و ساکنان واحه‌هاى ترکستان چین، اقوام ایرانى‌اى بودند که در اعصار مختلف، ممالک خود را تشکیل دادند، تمدن‌هایى براى خود به وجود آوردند و هنر خویش را

طرح ریخته پرورش دادند. این اقوام ایرانى، که بخشى از آنان خانه‌نشین و بخش دیگر بدوى و متحرک بودند، جهان قدیم را سه قسمت کردند: خود آنان مرکز را اشغال نمودند و بدین وسیله مغرب ـ یعنى تمدن‌هاى سامى و یونانى و رومى ـ را از شرق اقصى یعنى چین و هند جدا ساختند. بنابراین به‌سهولت مى‌توان به اهمیت وظیفه میانجى‌گرى که اقوام ایرانى در تماس و نزدیکى بین فرهنگ‌هاى غربى و شرقى و همچنین در توسعه تمدن جهانى داشتند، پى برد.

صفحات آینده شامل تاریخ گذشته ایران (به معنى اخص) است، یعنى تاریخ قوم پارس که وظیفه عمده را در حیات اقوام ایرانى ایفا کرده است. تتبعات باستان‌شناسى که در جریان است، قطعآ روزى موجب خواهد شد تاریخ اقوام ایرانى دیگر که قسمتى از ایران خارجى را (به قول یک خاورشناس معروف) تشکیل مى‌دادند، تألیف شود.

          شوش ـ رومن، گیرشمن

 


 

 

 

 

دیباچه مؤلف بر کتاب حاضر

 

 

 

 

 

 

از این‌که کتاب حاضر به زبان فارسى ترجمه مى‌شود، نمى‌توانم خشنودى خود را پنهان دارم، ولى آنگاه که شنیدم دوست بسیار فاضلم، دکتر معین استاد دانشگاه، ترجمه کتابى را که معرف ثمره ربع قرن تحقیقات من در سرزمین ایران مى‌باشد، به‌عهده گرفته است، به هیچ وجه شایبه خودپسندى، این خشنودى را مشوب نکرد.

هیچ فرد ایرانى، چه فارغ‌التحصیل دانشگاه و چه دهقان ساده ـ که اشعار فردوسى جاویدان را شنیده ـ نیست که از تاریخ افتخارآمیز خود بى‌خبر باشد. به هرحال، من بدانان نمى‌اندیشم. مسرت من آنگاه کامل ومنظور من آن زمان برآورده خواهد شد که این کتاب در دست طبقه جوان ایرانى، که مایه امیدوارى هستند و چشم آینده مملکت بدانان روشن است، بیفتد. امید است جوانان درباره گذشته میهن خود بیندیشند، و قلب آنان از غرور خدمات نیاکان خود ببالد، ولى در عین حال بخواهند که ایران در میان اقوام جهان همان وظیفه‌اى را که پیشتر ایفا مى‌کرده است، انجام دهد.

اقوام قدیم که به اوج رسیدند بسیارند، اما از غالب آنان، بجز خاطره‌اى ـ آن هم گاهى مبهم ـ که بیل و کلنگ باستان‌شناسان مى‌کوشد آن را احیا کند، چه باقى مانده است؟ تنها ایران، بى‌اعتنا به قرن‌ها و هزاره‌ها، مانند صخره‌اى صما برپاست.

امیدوارم که خواندن صفحات تاریخ گذشته این کشور در جوانان حس میهن‌پرستى را برانگیزد، اما نه میهن‌پرستى تعصب‌آمیز، بلکه میهن‌پرستى توأم با سعه صدر، بلندى
همت و اغماض، چنان‌که آن را در نوشته‌هایى که از داریوش بزرگ به‌جاى مانده، مى‌توان دریافت. همچنین آرزومندم آنان آثار و ابنیه تاریخى را ـ که شواهد گذشته هستند ـ دوست بدارند و از این میراث خویش دفاع کنند.

که مى‌داند؟ شاید این کتاب بتواند استعدادهاى نهفته را برانگیزد و نسلى جدید از باستان‌شناسان ایرانى پدید آورد که موجب سرافرازى باستان‌شناسان گذشته و حال باشند. اینان بلاشک خارجى هستند، اما همواره مورد محبت و مهمان‌نوازى ایرانیان ـکه هیچ ملتى در این باب نمى‌تواند با ایشان داعیه برابر داشته باشد ـ بوده‌اند.

          تهران ـ ر.گ.


 

 

 

 

دیباچه مترجم

 

 

 

 

 

 

روزى دوست فاضل، آقاى دکتر یارشاطر، صورت کتاب‌هایى را که بنگاه ترجمه و نشر کتاب در نظر داشت ترجمه کند، به نگارنده دادند تا یکى را براى ترجمه به زبان پارسى برگزیند. در آن صورت نام چند کتاب در موضوع‌هاى زبان‌شناسى، تاریخى، جغرافیایى و غیره مندرج بود. نگارنده از میان آن‌ها کتاب حاضر را به چند جهت انتخاب کرد.

درباره تاریخ ایران پیش از اسلام تنها کتاب نسبتآ مستند به زبان پارسى ایران باستانى تألیف مرحوم مشیرالدوله پیرنیا است که در سال 1306 در تهران چاپ و منتشر شده است، و بعدها مؤلف همان را با مراجعه به مدارک بسیار با تفصیل بیشتر در چهار مجلد تدوین و سه مجلد آن را در سال‌هاى 1313ـ1311 به نام ایران باستان در تهران منتشر کرده. دوره ممتع این کتاب در پایان دوران اشکانى (مجلد سوم) متوقف شده و یادداشت‌هاى آن مرحوم درباره دوره ساسانیان به طبع نرسیده است، هرچند شاید کتاب ایران در زمان ساسانیان تألیف کریستنسن و ترجمه مرحوم رشید یاسمى (با تجدیدنظر آقاى منوچهر امیرمکرى، تهران 1332) بتواند این نقیصه را جبران کند.[3]

از تألیف ایران باستانى مدت سى سال و از تألیف دوره ایران باستان ربع قرن
مى‌گذرد، و در این مدت حفارى‌هاى باستان‌شناسان و تحقیقات محققان، روشنایى‌هاى بسیار بر تاریخ گذشته ایران افکنده است. از سوى دیگر سه مجلد ایران باستان بالغ بر 2723 صفحه است که براى خواننده عادى قرائت همه آن‌ها خسته‌کننده است. کتاب حاضر مى‌تواند این نقایص را جبران کند.

مؤلف کتاب

مؤلف کتاب حاضر آقاى دکتر گیرشمن[4]  باستان‌شناس فرانسوى است. وى در

1895م. متولد شد و در دانشگاه سربن[5] ، مدرسه تحصیلات عالیه[6]  و مدرسه لوور[7]  به

تحصیل اشتغال ورزید. در 1930م. همراه هیأت باستان‌شناسان فرانسوى در «تلو» واقع در عراق به حفریات پرداخت. در سال‌هاى بعد به ریاست هیأتى مأمور ایران شد و در گیان، لرستان، اسدآباد و سیلک[8]  مشغول حفریات گردید. در 1935 در شهر شاپور

ـشهر ساسانى که در قرن سوم میلادى بنا شده ـ به کار پرداخت و در 1936 با نخستین هیأت باستان‌شناسى مأمور افغانستان همکارى کرد. در 1941 به سمت ریاست هیأت باستان‌شناسان فرانسوى در افغانستان منصوب شد و پس از جنگ، از طرف حکومت فرانسه مأمور همکارى با دو هیأت فرانسوى که به ایران اعزام شدند، گردید. در  1949 با کاروانى در کوه‌هاى بختیارى سفر کرد، و در آن ضمن، نخستین بار در ایران، گورستانى را در موضعى کشف کرد که در عهد حجر متأخر مسکون بود. وى اینک سال‌هاست که ریاست هیأت باستان‌شناسان فرانسوى مأمور حفریات شوش را داراست.

دکتر گیرشمن عضو عده‌اى از انجمن‌هاى علمى فرانسه و خارجه مى‌باشد و مکرر از طرف «فرهنگستان کتیبه‌ها و ادبیات»[9]  مورد تقدیر قرار گرفته است و آثار متعدد در

باب باستان‌شناسان، تاریخ، کتیبه‌ها و مسکوکات ایران و افغانستان انتشار داده که اهم آن‌ها از این قرار است :

1ـ حفریات تپه گیان نزدیک نهاوند، با همراهى دکتر کنتنو[10] ، لوور، سلسله

باستان‌شناسى، ج 3، پاریس، گتنر[11] ، 1935.

2ـ حفریات سیلک، ج 1، لوور، سسلسله باستان‌شناسى، ج 4، پاریس، گتنر، 1938 (این کتاب از طرف فرهنگستان کتیبه‌ها و ادبیات پاریس تقدیر شده است).

3ـ حفریات سیلک، ج 2،لوور، سلسله باستان‌شناسى، ج 5، پاریس، گتنر 1939.

4ـ بگرام[12] ، تتبعات باستان‌شناسى و تاریخى در باب کوشان ـ خاطرات هیأت

باستان‌شناسى فرانسوى در افغانستان، ج 12، انستیتوى فرانسوى باستان‌شناسى شرقى، قاهره، 1946.

5ـ هون‌هاى هفتالى ـ خاطرات هیأت باستان‌شناسى فرانسوى در افغانستان، ج 13، انستیتوى فرانسوى باستان‌شناسى شرقى، قاهره، 1948 (این کتاب نیز از طرف فرهنگستان کتیبه‌ها و ادبیات تقدیر شده است).

6ـ ایران، از مبادى آن تا ظهور اسلام، پاریس  1951[13] ، کتاب حاضر ترجمه همین

کتاب است.

نگارنده سالیان دراز است که با آقاى دکتر گیرشمن آشنایى و دوستى دارد، و همواره در ملاقات‌هایى که دست داده، از اطلاعات وسیع ایشان در زمینه باستان‌شناسى و تاریخ استفاده کرده، و این خود دلیلى دیگر براى ترجیح کتاب حاضر بر کتب دیگر بوده است.

متن فرانسوى کتاب حاضر

مؤلف در این کتاب کوشیده است که گذشته ایران را از حدود پانزده هزار سال قبل از

مسیح تا حمله عرب شرح دهد. وى دست خواننده را مى‌گیرد و به درون غارها، اعماق طبقات زیرزمینى، بالاى تپه‌ها و پشته‌ها مى‌برد، فرهنگ و تمدن اقوام و ملل ـ ایرانى و غیرایرانى را بدو نشان مى‌دهد. از سادگى نخستین جوامع بشرى شروع مى‌کند و تا دوران تجمل شاهانه اقوام را در اوج قدرت آنان، پرده به پرده از نظر خواننده مى‌گذراند. مؤلف شالوده کار خود را بر شش موضوع گذاشته است: ماقبل تاریخ، ورود ایرانیان، شرق ضد غرب، غرب ضد شرق و عکس‌العمل مشرق، توسعه تمدن ایرانى، نتیجه. وى در زمینه کار خود از اقوام و خاندان‌هاى آریایى: سکاییان، مادها، پارسیان، پارتیان، ساسانیان، کوشانیان و هندوان بحث مى‌کند؛ و در حاشیه تصنیف خویش از اقوام وملل غیرآریایى: شومریان، اکدیان، بابلیان، آشوریان، عیلامیان، یهودیان، یونانیان، رومیان

و چینیان در عرض اقوام نخستین سخن مى‌راند، مع‌هذا هدف اصلى او اقوام آریایى ایرانى است و بالاخص ـ چنان‌که در دیباچه خود بر متن فرانسوى یادآورى کرده ـ قوم پارس است. استاد مالوان[14] ، این کتاب را «تلویزیون عهد باستان» نامیده وگوید که این

کتاب نقاشان ظروف سفالین باکون در عهد ماقبل تاریخ، ورود نخستین سواران آریایى به نجد ایران، کاخ‌هاى تخت‌جمشید، داریوش سوم در حال فرار از برابر اسکندر، شکست امپراتور روم از شاهنشاه ساسانى و مناظر بسیار دیگر را یکى بعد از دیگرى از نظر خواننده مى‌گذراند. نویسنده همان‌گونه که پیروزى‌هاى ملت‌ها را با علل آن‌ها شرح مى‌دهد، شکست‌هاى آنان را هم با سبب‌هاى آن‌ها بیان مى‌کند.

مزیت دیگر کتاب حاضر آن است که تنها به ذکر پادشاهان و جنگ‌هاى آنان قناعت نورزیده است، بلکه در هر مبحث از: ادیان، هنرها، ادبیات و علوم، زندگانى سیاسى و اقتصادى و اجتماعى بحث مى‌کند. خواننده از اصول آیین‌هاى زرتشتى، مسیحى، مانوى و مزدکى آگاهى مى‌یابد. انواع هنرها از ظروف سفالین، ابزارهاى ضرورى زندگى و لوازم آرایش گرفته تا نقاشى، مجسمه‌سازى و معمارى در طى قرون مورد بحث قرار مى‌گیرد. مؤلف جاى جاى از ظهور انواع خطوط و ترویج علوم گفتگو مى‌کند. زندگانى طبقات اجتماعى در هر دوره و روابط کارگر با کارفرما و طبقه سوم با طبقه اول همواره از نظر خواننده مى‌گذرد. وضع کشاورزى و بازرگانى در هر عهد تشریح و نشان داده مى‌شود که ایران در همه اعصار واسطه تجارت و ترانزیت شرق و غرب بوده است. پیوسته شرق با غرب، ایران با یونان یا روم ـ جانشین یونان ـ مقایسه و وجوه اشتراک و افتراق آن‌ها بیان مى‌شود.

حسن دیگر این کتاب آن است که بیش از تواریخ دیگر که در باب دوره پیش از اسلام ایران نگاشته شده، اطلاعات باستان‌شناسى همه‌جا با تتبعات تاریخى قرین یکدیگر نقل شده است.

دیگر از مزایاى این کتاب، تصاویر و نقوش و نقشه‌هایى است که مطالب کتاب را زباندار و جاندار معرفى مى‌کند.

موضوع دیگر که باید یادآور شد حس احترام و اعجابى است که دکتر گیرشمن

همه‌جا در طى کتاب خود نسبت به استعداد و نبوغ قوم ایرانى نشان مى‌دهد، بدون آن‌که از ذکر نقاط ضعف وى خوددارى کند.

تأثیر ایران و ایرانى در کشورهاى دیگر، و اقوام شرق و غرب و تأثر ایرانیان از آن‌ها در تضاعیف کتاب به‌خوبى آشکار است.

مؤلف سجایاى عالى و مزایاى ایرانى را برمى‌شمارد، و به‌جاى خود از انتقاد نیز بازنمى‌ایستد. بدیهى است جاى جاى مطالبى پیش مى‌آید که شاید براى خواننده ایرانى خوشایند نباشد، در برخى از این موارد اختلافى آشکار بین مؤلف و بعض محققان دیگر وجود دارد و مترجم کتاب حاضر در حواشى نکات لازم را تذکر داده است، و برخى دیگر حقایق تاریخى است که مورخ را در بازگفتن آن‌ها حرجى نیست.

نتیجه‌اى که مؤلف در پایان کتاب آورده خلاصه‌اى است از تاریخ چهارهزار ساله نجد ایران و نشیب و فراز و ترقى و انحطاط اقوام ایرانى، و در عین حال فلسفه تاریخ ایران پیش از اسلام است.

با این همه، مؤلف سرگذشت نجد ایران را در مدتى متجاوز از بیست‌هزار سال در کتابى کم‌حجم گنجانیده است[15] .

پیش از ترجمه کتاب حاضر، در محافل اهل فن گفتگوى این کتاب به میان آمده بود، و آقاى دکتر یارشاطر مقاله‌اى در مجله سخن، سال ششم، شماره هشتم (ص 757ـ753) و مجله دانشکده ادبیات تهران، سال سوم، شماره اول (ص 79ـ73) انتشار دادند و مزایاى این کتاب را برشمردند، و ضمنآ ایرادى چند بر آن وارد دانستند. این ایرادات بر دو بخش بود، قسمتى متوجه ترجمه انگلیسى بود و مؤلف در آن‌ها دخالتى نداشت، و بخش دیگر تسامحات یا نظرات خاص مؤلف بود. مترجم کتاب حاضر آن‌ها را در حواشى یاد کرده است.

استاد مالوان گوید[16]  «هیچ فردى نمى‌تواند امیدوار یا مدعى باشد که رأى نهایى و

موثق را در باب مسایل پیچیده‌اى که در طى کتاب حاضر پیش مى‌آید، صادر کند، ولى هیچ‌کس بیش از مؤلف این کتاب صلاحیت ندارد که آراء خود را با بیانى سهل اظهار کند و گاهى مباحث مشکل‌تر و مورد مجادله را متروک گذارد.»

ترجمه انگلیسى

کتاب ایران گیرشمن توسط مارگات مون رانکین[17]  دانشیار باستان‌شناسى خاور

نزدیک در دانشگاه کمبریج (انگلستان) به انگلیسى ترجمه شده، و دیانا کیرک‌براید[18]

در آن تجدیدنظر و اصلاحاتى کرده و مالوان[19]  استاد باستان‌شناسى آسیاى غربى در

دانشگاه لندن ـ که سمت ناشر کل بخش باستان‌شناسى خاور نزدیک و آسیاى غربى را در سلسله کتب پلیکان[20]  نیز داراست ـ بر آن دیباچه‌اى نوشته است.

در ترجمه انگلیسى تا حدى تلخیص به‌عمل آمده و جاى جاى تصرفات و اصلاحاتى در متن شده است و حواشى‌اى نیز بر آن افزوده‌اند.

این ترجمه در 1954م. در بنگى، سفک[21]  (انگلستان) جزو کتب پنگوئن[22]  به طبع رسیده

است. استاد مالوان گوید[23] : «ترجمه کتاب ایران تألیف گیرشمن کار آسانى نیست.»

کتاب حاضر

بنگاه ترجمه و نشر کتاب از مترجم کتاب حاضر خواست که متن فرانسوى را به

فارسى ترجمه و با ترجمه انگلیسى مقابله و اضافات ترجمه اخیر را نقل کند، وى نیز چنین کرد. در بعض موارد بین دو متن مزبور اختلافى وجود دارد، نگارنده در این باب نظر مؤلف را استفسار کرد، و وى تمایل خود را به پیروى از متن فرانسوى اظهار داشت، مترجم رأى او را محترم شمرد، و سزاوار نیز همین بود، ولى براى استفاده خوانندگان ایرانى موارد اختلاف هم در حواشى ثبت شد. در برخى از موضوعات اختلافى در مفهوم بین اصل و ترجمه انگلیسى نیست، ولى سبک بیان مطلب اندکى فرق دارد، و گاهى ترجمه انگلیسى به سبک زبان پارسى نزدیکتر مى‌نماید؛ در این موارد محدود، مترجم با در نظر گرفتن متن فرانسوى، از ترجمه انگلیسى پیروى کرد و در عین حال همراه مراعات امانت را نصب‌العین قرار داد.

در کتاب ایران اصطلاحات جدید و نیز لغات معمول در مورد مفاهیم تازه به‌کار رفته
که فقط بین اهل فن متداول است و هنوز در فرهنگ‌ها وارد نشده. مترجم در این موارد با مؤلف مذاکره کرد و در نتیجه اصطلاح یا جمله‌اى را فراخور اصل انتخاب نمود.

در مورد اسماء خاص (اعلام)، آنچه در ایران سابقه استعمال داشته همان‌ها را به‌کار بردیم[24]  و در موارد نامأنوس، تلفظ اروپایى آن‌ها را هم نقل کردیم، و آنچه که معادل

آن‌ها یافته نشد، اصل آن‌ها (یعنى یونانى، لاتینى، پارسى باستان و غیره) را گذاشتیم. براى اطلاع از تلفظ صحیح اسماء خاص و معادل اروپایى اصطلاحات، در حاشیه نخست تلفظ فرانسوى و سپس تلفظ انگلیسى را با علامت اختصارى (ت.ا.) ثبت کردیم؛ اما هرجا نام یا اصطلاحى در هر دو متن یکى بود از تکرار خوددارى نمودیم.

در برخى موارد که محققان معاصر نظرهاى دیگرى ـ جز آنچه مؤلف آورده ـ دارند، ما آن‌ها را در حاشیه نقل کردیم. مترجم لازم دید که گاه اصطلاح یا اسم خاصى را براى خوانندگان ـ که شاید بعض آنان از مطالب مورد بحث آگاهى نداشته باشند ـ مختصرآ در حاشیه شرح دهد.

بنابر آنچه گفته شد، کتاب حاضر مزایاى دو متن فرانسوى و انگلیسى هر دو را داراست، به‌علاوه یادداشت‌هایى که مترجم افزوده است. از سوى دیگر باید تذکر داد که در متن فرانسوى فهرست مآخذ و منابع یاد نشده، ولى در ترجمه انگلیسى دو صفحه آخر به «منابع منتخب» اختصاص داده شده است. چون فهرست اخیر کافى نبود، نگارنده از مؤلف درخواست کرد فهرستى نسبتآ کامل از منابع تاریخى و باستان‌شناسى ایران پیش از اسلام تهیه کند که عین آن را در پایان کتاب افزوده‌ایم، و البته این فهرست که شامل اسامى کتب و مؤلفان است نیازى به ترجمه ندارد. همچنین در پایان کتاب فهرست موضوعات و فهرست اعلام درج شده است. نکته دیگر آن‌که تعداد تصاویرى که روى کاغذهاى مخصوص طبع شده در ترجمه انگلیسى بیش از متن اصلى است؛ بنگاه ترجمه و نشر کتاب کلیشه آن‌ها را از بنگاه ناشر ترجمه انگلیسى خریده و براى کتاب حاضر مورد استفاده قرار داده است.

          محمد معین       

                تهران ـ دى ماه  1335

[1] . Ed. Heriot

[2] . راجع به کلمه «نجد» در صفحه اول متن کتاب حاضر شرح خواهیم داد. (مترجم)

[3] . استاد سعید نفیسى نیز مشغول تألیف دوره تاریخ تمدن ایران ساسانى هستند، و جلد اول آن جزوانتشارات دانشگاه تهران، شماره 146، تهران 1331 منتشر شده است.

[4] . D. R. Ghirshman

[5] . Sorbonne

[6] . Ecole des Hautes Etudes

[7] . Ecole de Louvre

[8] . Sialk

[9] . Acadإmie des Inscriptions et Belles Letters

[10] . Dr. G. Contenau

[11] . Geuthner

[12] . Bإgram

[13] . L’Iran, des Origines ؤ I’Islam Payot Paris, 1951

[14] . Mallowan

[15] . متن فرانسوى داراى 326 صفحه به قطع 13×22 سانتیمتر است.

[16] . مقدمه ترجمه انگلیسى کتاب حاضر، ص 17.

[17] . Miss Margaret Munn – Rankin

[18] . Miss Diana Kirkbride

[19] . Prof. M. E. L. Mallowan

[20] . Pelican

[21] . Bungay, Suffolk

[22] . Penguin

[23] . ترجمه انگلیسى، ص 18.

[24] . همین امر موجب ایراد بعض جوانان گردید، ولى تصور مى‌کنیم که راه صحیح همین باشد. در مورد بعضاسماء مانند «آتن» و «اسپارت» (یونان) که کاملا متداول شده و ائینه و اطینه (اسبارطه) متروک گردیده، درطبع حاضر همان صورت فرانسوى (آتن) و (اسپارت) ثبت گردیده است.

توضیحات تکمیلی

وزن 1400 g
ابعاد 24 x 17 cm
پدیدآورندگان

,

نوع جلد

SKU

94722

نوبت چاپ

شابک

978-964-351-381-8

قطع

تعداد صفحه

471

سال چاپ

موضوع

تعداد مجلد

وزن

1400

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “ایران از آغاز تا اسلام”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Pin It on Pinterest

Share This